Muhâkemât Dersleri — Sayfa 310

Mecazın meali

Mecaz, çok önemli bir anlatım metodudur. Mecaz kullanılarak yapılan anlatım çok güçlüdür ve muhatap üzerinde ziyadesiyle etkilidir. Mesela âyette£"Şehre sor">denilir. Bunun mecazen "Şehir ahalisine sor" anlamına geldiği açıktır. Ama bunu meale bu şekilde yansıtmak, âyetin belağatini gizlemek veya anlatım gücünü düşürmek olur. Misal olarak şu âyetlere de bakabiliriz:

1-"Allah'ın eli onların elinin fevkindedir."

2-"Gök ve yer o kâfirlerin ölümüne ağlamadı."

3-"O gün cehenneme deriz: Doldun mu? O ise der: Daha yok mu?"

Birinci âyette"Allah'ın eli"ifadesi mecazdır. Bunu "Kudret eli" şeklinde tevil etmek mümkündür.

İkinci âyette"Gök ve yerin ağlamaması"mecazdır. Bunu "Gök ve yer ehli onlara ağlamadı" şeklinde tevil etmek mümkündür.

Üçüncü âyette"Allah'ın cehennemle ve cehennemin de Allah ile konuşması"mecazdır. Bunu "Hal dili konuşma dili şeklinde gösterilmiştir" şeklinde tevil etmek mümkündür. Ama bütün bunları meale aynen yansıtmak doğru değildir. Mecaz mecaz haliyle mealde yerini almalı, ardından açıklama kısmında bundan muradın ne olduğu anlatılmalıdır. Pek çok mealde ve dini anlatan eserde buna riayet edilmeyişi, asıl metnin mesajını vermede mana zenginliğini daraltmış ve anlatımın kuvvetini zayıflatmıştır.

Karine-i mânia

Karine-i mânia,kelâmın gerçek anlamda kullanılmadığını gösteren karinedir.Karine ise, bilinmeyen bir şeyin anlaşılmasına yarayan ipucudur. Yerin üstüne sızan azıcık su, altta su kaynağı olduğuna bir işarettir. Dağların rengi, içlerinde bulunan madenlere bir karinedir. Bunlar gibi, söylenen bir sözden veya yazılan bir cümleden de maksadın ne olduğunu gösteren alâmet ve işaretler vardır. Bu karineleri anlayanlar, maksada daha kolay ulaşırlar. "Adam uçuyordu" dediğimizde, bu hem hakikat hem de istiare yoluyla mecaz olabilir. Ama "Adam sevinçten uçuyordu" dediğimizde, kelâmdaki "sevinçten" kısmı mecazen böyle dediğimize bir karine olur.

Kelâmın gerçek anlamda kullanılmadığına bazı karineler bulunur. Bu karineler, çeşitli şekillerde karşımıza çıkabilir. Bir kısmı aklî, bir kısmı hissî, bir kısmı âdî yani örfî, bir kısmı makamî ve daha başka şekillerde olabilir.