Muhâkemât Dersleri — Sayfa 314

manalara işaretler vardır. Bediüzzaman numune olarak burada iki mühim misali beyan eder:

1-"(Allah), semadan, oradaki dağ(gibi bulut)lardan dolu indirir."

2-"Güneş de kendi yörüngesinde akıp gider."

Şu iki âyet, gayet dikkat çekmektedir. Zira bu âyetleri zahirine göre anlamak, belâğatın hakkını göz göre inkâr etmek demektir. Zira birinci âyette bediî bir istiare vardır ve bu o derece hararetlidir ki, buz gibi olan zâhir manayı esas almayı eritir ve bulut gibi olan zâhir perdesini şimşek gibi yırtar. İkinci âyette belâğat o kadar karar kılmış, sağlam ve parlaktır ki, seyri için güneşi durdurur.

Bediî istiare

Alışılmamış, sıra dışı benzetmelere dayanan istiare türüne "bediî istiare" denilir.

Evvelki âyet: قَوَارِيرَ مِنْ فِضَّةٍ nazîresidir. O da onun gibi bir istiâre-i bediayı tazammun eylemiştir. Şöyle ki: Cennetin evânîleri şişe olmadığı gibi, gümüş dahi değildir. Belki şişenin gümüşe olan mübayeneti, bir istiâre-i bedîanın karinesidir. Demek şişe şeffafiyetiyle, "fidda" dahi beyaz ve parlaklık hasebiyle, güya cennetin kadehlerini tasvir etmek için iki numûnedirler ki Sâni-i Rahmân bu âleme göndermiş, tâ nefis ve mallarıyla cennete müşteri olanların rağabâtını tehyiç ve iştahlarını açsın.

Cennet kadehleri

Semadaki dağlardan dolu yağmasını anlatan birinci âyette"Gümüşten billûr kadehler"âyetine benzer bir durum vardır. O da onun gibi bir bedii bir istiareyi tazammun eylemiştir. Şöyle ki: Cennetin kadehleri şişe olmadığı gibi gümüş dahi değildir. Şişenin gümüşe olan uyuşmazlığı bediî istiarenin karinesidir. Demek şişe şeffafiyetiyle, gümüş dahi beyaz ve parlaklık hasebiyle, güya Cennet'in kadehlerini tasvir etmek için Sâni'-i Rahmanın bu âleme göndermiş olduğu iki numunedir. Ta nefis ve mallarıyla Cennet'e müşteri olanların rağbetlerini heyecana getirsin ve iştihalarını açsın.

Son cümlede şu âyete bir telmih vardır:"Şüphesiz Allah, mü'minlerin nefis ve mallarını cennet karşılığında satın aldı."