Muhâkemât Dersleri — Sayfa 315

Aynen bunun gibi, مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ bir istiâre-i bedîa ondan takattur ediyor. O istiârenin zemini ise, zemin ve âsuman mabeyninde hükm-ü hayalle tasavvur olunan müsabakat ve rekabetin tahayyülü üzerine müessestir. Mezraası şöyledir ki:

Zemin kar ve bered ile tezemmül veya taammüm eden dağlarıyla ve rengârenk besatîni ile süslendiği gibi, güya ona rekabeten ve inaden, âsuman dahi cibâl ve besatîni andıran rengârenk ile teşekkül eden ve dağlara nazireler yapmak için, parça parça dağılan bulutlarıyla sarılıp cilveger oluyor. O dağ gibi parça parça bulutlar, sefineler veyahut dağlar veyahut develer veyahut bostan ve dereler denilse, teşbihte hata edilmemiş olur. O cevdeki seyyarelerin çobanı ra'ddır. Kamçı gibi, berkini başları üzerine silkeleyip dolaştırıyor. O musahhar sâbihalar ise, o bahr-i muhit-i havâîde seyir ve cereyan etmek ile mahşere tesadüf etmiş dağları andırırlar. Güya sema, su buharının zerratını ra'd ile silâh başına davet ettiği gibi, "Rahat olun!" emri ile herkes yerine gider, gizlenir.

Bulutlara farklı bir bakış

"O(Allah), semadan, oradaki dağ(gibi bulut)lardan dolu indirir."âyetinden,"Gümüşten billûr kadehler"âyetinde olduğu gibi bediî bir istiare damlamaktadır. O istiarenin zemini ise, yer ile gök arasında hayalin hükmü ile tasavvur olunan yarış ve rekabetin tahayyülü üzerine kurulmuştur. Bunun arka planı şöyledir:

Yeryüzü, kar ve dolu ile örtünen veya bunları başına âdeta sarık yapan dağlarıyla ve rengârenk bostanlarıyla süslendiği gibi, güya ona rekabeten ve inaden gökyüzü dahi dağ ve bostanları andıran rengârenk bir şekilde teşekkül eden ve dağlara nazireler yapmak için parça parça dağılan bulutlarıyla sarılıp ortaya çıkıyor. O dağ gibi parça parça bulutlar; "Gemiler veyahut dağlar veyahut develer veyahut bostan ve derelerdir" denilse, teşbihte hata edilmemiş olur. Gökyüzünde hareket halinde olan bulutların çobanı, gök gürültüsüdür. Kamçı gibi, şimşeğini başları üzerine silkeleyip dolaştırıyor. Havada hareket halinde olan bulutlar ise, o hava okyanusunda seyr ü cereyan etmekle, mahşere rastlamış dağları andırırlar. Pek çok Kur'ân âyetinde nazara verildiği gibi, kıyamet koptuğunda dağlar yürütülecek, darmadağın olacak, atılmış yün halini alacaktır. Güya sema, su buharının parçalarını gök gürültüsü ile silâh başına davet eder, "Rahat olun" emriyle de herkes yerine gider, gizlenir.