Muhâkemât Dersleri — Sayfa 317

Benzeri şekilde"Sema dağlarından dolu indirilmesi", muhataba nazaran şairane bir hayal üzere kurulan iki istiareyi tazammun eder. Bu hayal ise, ulvî âlemin temessülüyle süflî âlemin teşekkülü arasında bir benzerlik mülahazasına mebnidir. Bu mülahaza ise, kudret elinden suret giyme hususunda arz ile atmosfer arasında bir yarış ve rekabet tasavvuruna bina edilmiştir. Sanki arz, kışta kar ve dolu ile bürünmüş beyaz elbiseli, baharda sarık sarmış dağlarla ortaya çıktı, yazda ise rengârenk bahçelerle süslendi, bu inkılâplarla hikmet nazarında kudret-i ilahiyenin mu'cizelerini gösterdi. Buna mukabil cevv-i sema yani atmosfer de, azamet-i ilahiyenin mu'cizelerini göstermek için arza benzeyerek ve onunla yarışarak mukabelede bulundu. Parça parça bulutlarla dağ, tepe ve vadi manzaralarıyla elbise giydi, arzın rengârenk bahçelerini hatırlatan görüntüleriyle ortaya çıktı, azamet-i ilahiyenin en açık ve en büyük delillerine işaret etti.

İşte Arap üslûbu, bu görünüş, birbirine benzemeklik ve hayalî tevehhüme binaen, bulutu özellikle yaz bulutunu dağlara, gemilere, bahçelere, vadilere ve deve kafilelerine benzetmeyi istihsan etti, hoş karşıladı. Nitekim Arabın hitaplarında bunları duyarsın.

Belâğat nazarı ile bakıldığında hayale şöyle geliyor:

Yaz bulutunun parçaları atmosferde seyahat eder ve yüzerken, sanki gök gürültüsü bunları musikiyle sevkeden bir saik ve bir çobandır. Havadaki büyük okyanusta her ne zaman şimşek asasını bunların başına uzatsa, bu parçalar titrer, sarsılır,

- haşre rastlamış dağları hatırlatır.

- Veya kasırganın oynadığı gemiler gibi olurlar.

- Veya altından depremle sarsılan bahçelere benzerler.

- Veya eşkıyadan ürküp kaçan kafileler gibi olurlar.

Bununla beraber Halık'larının emriyle yola devam ederler, öyle ki bu buhar zerrelerinden her bir zerre, önce yerinde sessiz ve sakin gizlenir, Hâlık'ının emrini bekler. Askerin borazanı misali, gök gürültüsü bunlara "Haydi içtimaa ve ittihada" diye nida ettiğinde, davete icabet ederler. Bulundukları yerlerden süratle çıkarlar, bulut şeklinde toplanırlar. Vazifeyi ifadan ve istirahat emrinden sonra, her biri kendi yuvasına uçar.

Bulutla dağ arasında komşuluk vardır. Çünkü dağ, rutubeti çektiği için, bulut onun üzerinde görülür ve şekillenir, onun elbisesini giyer.

İşte bulutla dağ arasında bu hayali münasebete ve komşuluğa binaen,

- bulutun kar ve dolu beyazlığında renge sahip olması,

- kar ve dolunun rutubet ve soğukluğuyla keyfiyet kazanması,

- bulut ve dağ arasındaki kardeşliğin vücudu ve birbirinin sûret ve elbiselerini mübadele etmeleri,