Muhâkemât Dersleri — Sayfa 319

Güneşin seyahati

İkinci olarak nazara verilen âyet, "Güneş de kendi yörüngesinde akıp gider."demektedir.

Güneş, en ziyade muhatap olduğumuz bir gök cismidir. Allah'ın en muhteşem tekvinî âyetlerinden biri olarak maddî âlemimizi aydınlattığı gibi, şunlar gibi manaları ders vermesiyle, manevi dünyamıza da feyizler saçmaktadır. O,

- Gök denizinde, Şems-i Ezelinin Nur isminden tecelli eden bir lem'anın katre-misal bir aynası.

- Sekiz ism-i âzamın nurani bir sahifesi.

- Cenabı Hakkın Esmaü'l-Hüsnasından Nur isminin bir kesif aynası.

- Sema denizinin yüzünde ziyadar bir kabarcık.

- Dünya sarayının kubbesinde büyük bir elektrik lambası.

- Bahar ve yaz tezgâhında dokunan mensucatı Rabbaniyenin bir mekiği.

- Gece - gündüz sayfalarında yazılan mektubatı Samedaniyenin bir hokkası.

- Sema yüzünün gözüd.

- Kâinat Sani'inin vücuduna ve vahdaniyetine (Allah'ın varlığına ve birliğine) güneş gibi parlak ve nurani bir penceredir.

Âyetteki تَجْرِى "Akıp gider" bir üslûba işaret ettiği gibi, لِمُسْتَقَرٍّ "Kendi yörüngesinde" ifadesi dahi bir hakikati telvih eder. Demek caizdir ki, تَجْرِى "Akıp gider" lafzıyla şöyle bir üslûba işaret olsun:

Güneş, demiri altından yapılmış safi, altın yaldızlı, zırhlı bir gemi gibi esîrden olan ve mevc-i mekfûf yani "Dalgaları sükûnet bulmuş" şeklinde ifade olunan sema denizinde geziyor ve yüzüyor. Her ne kadar müstekarrında demir atmıştır, lâkin sema denizinde o "altın eriyiği" akıp gitmektedir. Fakat o hareketi, ârızî, tebeî ve insanlara rahat anlatabilmek için riayet olunan zâhir nazara göredir. Fakat hakikî iki cereyanı vardır. Olmaz ise de olur. Zira maksat, intizamı açıklamaktır. Arap üslûplarında olduğu gibi tebeî de olsa zâtî de olsa, nizam nokta-i nazarında birdir.