Muhâkemât Dersleri — Sayfa 325

Dört unsur

Hatta oğlu ölmüş bir yaşlı kadını güldürecek derecede bir misal budur ki: Felsefenin kıymetsiz şeylerini, gerçek cevherden ayırt etmeyecek dereceden pek çok derecede âlî olan ve sözünü ölçüp biçip söyleyen bir zât, Kürdçe demiş ki: "Unsurlar dört tane olup, melekler de onlardan yaratılmıştır." Bu sözüyle felsefecilerin "Melaike-i Kirâm maddeden mücerrettirler" görüşünü ret yolunda açıkça diyor ki: "Melâike-i Kirâm unsurlardan yaratılmış nurani cisimlerdir." Onlar ise fehmetmişler ki: Anâsır dört oldukları, İslâmiyet'tendir. Hâlbuki dörtlüğü ve unsuriyeti ve besateti, felsefecilerin terimlerinden ve yer yer süprüntü bilgilerle dolu olan fen bilimlerinin esaslarındandır. İslâmi asıllara hiç taallukları yoktur, belki zâhir müşahede ile hükmolunan bir önermedir.

Üstte nazara verilen "Melâike-i Kirâm unsurlardan yaratılmış nurani cisimlerdir" sözü Molla Halil Siirdî'ye (1754–1843) aittir. Bu cümle isimli eserinde geçer. Molla Halil aslen Bitlis'in Hizan ilçesinden olmakla beraber, Siirt'e taşındıktan sonra Halil Siirdî olarak meşhur olmuştur.

Burada meleklerle ilgili bir algı yanlışına dikkat çekilmektedir. Eski felsefede bazıları melekleri maddeden mücerret varlıklar olarak görmüşlerdir. Hâlbuki onlar da tabiatta bulunan unsurlardandır. Nasıl ki insanlar topraktan, balıklar sudan, cinler ateşten yaratılmışlardır. Onun gibi, melekler de nur unsurundan yaratılmış varlıklardır.

Evet, dine teması olan her şey, dinden olması lâzım gelmiyor. Ve İslâmiyet ile imtizaç eden her bir madde İslâmiyet'in anâsırından olduğunu kabul etmek, unsur-u İslâmiyet'in hâsiyetini bilmemek demektir. Zira "kitap" ve "sünnet" ve "icmâ" ve "kıyas" olan anâsır-ı erbaa-yı İslâmiye, böyle maddeleri terkip ve tevlit etmez.

Dinin dört unsuru

Kitab, sünnet, icma' ve kıyas İslâm Dininin dört unsurudur. Etrafta gördüğümüz her şey dört unsur olan toprak, hava, su ve ateşle alakalı olduğu gibi, dine ait her mesele de dinin bu dört unsuruyla alakalıdır.

Ancak şu durum göz ardı edilmemelidir: Batlamyus Nazariyesi / Teorisi gibi zamanla dine hariçten karışmış meseleler de bulunmaktadır. Bu durumda dine teması olan her şeyin dinden olması lâzım gelmez. Keza İslâmiyet'le mezcolmuş her bir