Muhâkemât Dersleri — Sayfa 326

maddenin İslâmiyet'in unsurlarından olduğunu düşünmemek gerekir. Böyle bir kabul, İslâmiyet unsurunun özelliğini bilmemek anlamına gelir. Zira Kitab, Sünnet, icma' ve kıyas olan İslâm'ın dört unsuru, böyle maddeleri oluşturmaz ve meydana getirmez.

Elhâsıl: Unsuriyet ve besâtet ve erbaiyet, felsefenin bataklığındandır; şeriatın maden-i safîsinden değildir. Fakat felsefenin yanlışı seleflerimizin lisanlarına girdiğinden, bir mahmil-i sahih bulmuştur. Zira selef "Dörttür." dediklerinden murat, zâhiren dörttür. Veyahut hakikaten ecsam-ı uzviyeyi teşkil eden müvellidülmâ ve müvellidülhumûza ve azot ve karbon, yine dörttür.

Şeriatın safî madeni

Madenden çıkarılan kıymetli bir metalle, bataklıktan çıkarılan bir madde elbette aynı kıymette ve safilikte olmaz. Unsuriyet, besatet ve bu unsurların dört oluşu, felsefenin bataklığındandır; şeriatın safî madeninden değildir. Fakat felsefenin yanlışı önceki âlimlerimizin dillerine girdiğinden, sahih bir mahmil bulmuştur. Zira selef, "dörttür" dediklerinden murat, görünüşe göre dörttür. Veyahut gerçekten organik cisimleri teşkil eden hidrojen, oksijen, azot ve karbon yine dörttür.

Eğer hür fikirsen, bu felsefenin şerrine bak: Nasıl ezhanı esaretle sefalete atmıştır. Aferin hürriyet-perver olan hikmet-i cedidenin himmetine ki, o müstebid hikmet-i Yunaniye'yi dört duvarıyla zîr ü zeber etmiştir. Demek muhakkak oldu ki: Âyâtın delâil-i i'câzının miftahı ve esrar-ı belâgatın keşşafı, yalnız belâgat-ı Arabiye'nin madenindendir. Yoksa felsefe-i Yunaniye'nin destgâhından değildir.

Felsefenin bazı zihinleri esir alması

Eğer hür fikirli isen bu felsefenin şerrine bak, nasıl da zihinleri esir alıp sefalete atmıştır. Âferin, hürriyetperver olan yeni fenlerin himmetine ki, o müstebit Yunan felsefesini dört duvarıyla yerle bir etmiştir. Demek anlaşıldı ki: Âyetlerin i'caz delillerinin anahtarı ve belâğat sırlarının keşfedicisi, yalnız Arap belâğatının madenindendir. Yoksa Yunan felsefesinin tezgâhından değildir.

Metindeki son iki cümle, Kur'ân'ın belâğatıyla ilgili kitap isimlerinden dokunmuştur. Mesela, "Delail-i İ'caz ve Esrar-ı Belağa" Abdülkahir Cürcâni'nin, "Miftah" Sekkaki'nin, "Keşşaf" Zemahşerî'nin en meşhur eserlerinin isimleridir.