Muhâkemât Dersleri — Sayfa 327

Sözü bu şekilde telmihlerle süslemek ona bir derinlik ve güzellik katar. Bunu ayın etrafındaki hâleye benzetebiliriz. Gerçi böyle bir hâle olmasa da ay yine güzeldir. Ama hâlenin olması onun güzelliğine arı olarak başka bir güzellik katar. Muhataplarca malum olanlarla yapılan telmihler onların hayallerini harekete geçirir. Ama onlar tarafından bilinmeyen telmihler "karanlıkta göz kırpmak" kabilinden olur.

Ey birader! Vaktâ ki keşf-i esrar merakı bizi şu makama kadar getirdi. Biz de seni beraber çektik, seni taciz ettik. Hem senin çok yorgunluğunu dahi biliriz. Şimdi Unsuru'l-Belâgat ve i'câzın miftahı olan İkinci Makale'nin içerisine seni gezdirmek istiyorum.

Sakın o makalenin iğlâk-ı uslûbu ve içinde cilveger olan mesâilin elbiselerinin perişaniyeti seni temaşasından müteneffir etmesin. Zira iğlâk eden, mânâsındaki dikkat ve kıymettir. Ve perişan eden ve ziynet-i zâhiriyeden müstağnî eden, mânâsındaki cemâl-i zâtiyesidir.

Keşf-i esrar

Keşf-i esrar, "Sırları keşfetmek" demektir. İnsan merak sahibi bir varlıktır. Merak ise ilmin hocasıdır. Ancak sırları keşfetmek ciddi bir zihinsel gayret gerektirir. Bu da insanı hayli yorar. Ama böyle bir yorgunluk, tatlı bir yorgunluktur. Bediüzzaman şöyle der:

"Bir bahçeye girsem iyisini intihap ederim. Koparmasından zahmet çeksem hoşlanırım. Çürüğünü, yetişmemişini görsem "Huz mâ safâ" derim. Muhataplarımı da öyle arzu ederim."

Bediüzzaman şimdi Unsuru'l-Belâğat ve i'cazın anahtarı olan İkinci Makale'ye geçmektedir. Bu kısım, hiç de kolay bir bölüm değildir. Hatta birinci bölüme göre çok daha fazla teknik konulardır ve soyut meselelerdir. Bu makalenin üslûbundaki kapalılıktan ve içinde görünen meselelerin elbiselerinin perişaniyetinden ürkmemek gerekir. Zira onu kapalı kılan, manasındaki incelik ve kıymettir. Perişan eden ve zahiri zînetten müstağni eden ise, manasındaki zâti güzelliktir.

Kelamda iki türlü güzellik vardır:

1. Hüsn-i zâtî. (Zâtî güzellik)

2. Hüsn-i arazî (Ârizî güzellik)