Muhâkemât Dersleri kitabının 336. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

Hatta bu bağlamda "Güzellik görenin gözündedir" denilir. Hüsn-i mücerrette ise, şahıslara göre değerlendirilmeyen zati bir güzellik vardır.

Bediüzzaman güzelliğin farklı farklı olduğuna dikkat çeker:

"Her şeyin hüsnü, kendine göredir, hem binler tarzda bulunur ve nevilerin ihtilafı gibi güzellikleri de ayrı ayrıdır. Mesela;

- göz ile hissedilen bir güzellik, kulak ile hissedilen bir hüsün bir olmaması

- ve akıl ile fehmedilen bir hüsn-ü aklî, ağız ile zevkedilen bir hüsn-ü taam bir olmadığı gibi.. kalb, ruh vesair zahirî ve bâtınî duyguların istihsan ettikleri ve güzel hissettikleri güzellikler, onların ihtilafı gibi muhteliftir. Mesela, imanın güzelliği ve hakikatin güzelliği ve nurun hüsnü ve çiçeğin hüsnü ve ruhun cemali ve suretin cemali ve şefkatin güzelliği ve adaletin güzelliği ve merhametin hüsnü ve hikmetin hüsnü ayrı ayrı oldukları gibi, Cemil-i Zülcelal'in nihayet derecede güzel olan esma-i hüsnasının güzellikleri dahi ayrı ayrı olduğundan, mevcudatta bulunan hüsünler ayrı ayrı düşmüş."

Hal böyle iken, Arap'tan olmayan dahîl ve tufeylî ve acemîler, belâgat-ı Arabiye'de üdebâ sırasına geçmeye çalıştıklarından, iş çığırdan çıktı. Zira bir milletin mizacı o milletin hissiyatının menşei olduğu gibi, lisân-ı millîsi de hissiyatının mâkesidir... Milletin emziceleri muhtelif olduğu gibi, lisanlarındaki istidad-ı belâgat dahi mütefâvittir, lasiyyemâ Arabî lisanı gibi nahvî bir lisan olsa...

Lisan tufeylileri

Arap'tan olmayıp onların arasına karışan, başkasından geçinen ve tecrübesiz olan kimseler, Arap belâğatında edipler sırasına geçmeye çalıştıklarından, manayı nazmetmekte noksan kaldılar. Zira bir milletin karakteri o milletin hissiyatının kaynağı olduğu gibi millî dili de hissiyatının yansıdığı yerdir. Milletlerin karakterleri farklı farklı olduğu gibi, dillerindeki belâğat kabiliyeti dahi çeşit çeşittir. Özellikle Arap dili gibi kurallı bir dilde bu durum çok daha barizdir.

Milletlerin mizacı

Fertlerin bir mizacı olduğu gibi, milletlerin de kendilerine has bir mizacı vardır. Bazı millette cesaret, bazılarında cömertlik, bazılarında hitabet gibi özellikler öne

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 336

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı