Muhâkemât Dersleri kitabının 345. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

يُنَاجِينِىَ اْلاِخْلاَفُ مِنْ تَحْتِ مَطْلِهِ وَ تَخْتَصِمُ اْلاۤمَالُ وَ الْيَاْسُ فِى صَدْرِى

Yani, "Mumâtala-yı hak perdesi altında hulfü'l-vaad benimle konuşuyor. Der: Aldanma! Onun için, sînemde ümitlerim ye's ile kavgaya başladılar; o mütezelzil hane olan sadrımı harap ediyorlar."

Göreceksin, nasıl şair-i sâhir emel ve ye'si tecsim etmekle hayatlandırarak, nemmâm olan ihlâfın fitnesi ile bir muharebe ve muhâsamayı temsil eyledi. Güya sinematoğraf gibi bu beyit senin aklına rüya görünüyor. Evet, bu sihr-i beyanî bir nevi tenvim eder.

Ümit ve ye'sin savaşı

Birisi muhatabına önemli bir vaatte bulunsa ama bunu yapmayı geciktirse, muhatabın kalbinde beklentiler ve ümitsizlik âdeta birbiriyle savaşır. "Evet, dediğini yapacak." "Hayır, yapmayacak, yoksa seni niye oyalasın?" gibi sesler yükselmeye başlar. "Gürültülü menzil" denilmeye layık olan üstteki beyitte bunu görebiliriz:

"Erteleme altında vaadini yapmama korkusu bana sesleniyor.

Böylece ümitler ve yeis kalbimde birbirleriyle harp ediyor."

Yani, "Hakkı geciktirme perdesi altında va'dinde durmamak benimle konuşuyor. Der: Aldanma! Onun için sinemde ümitlerim ümitsizlik ile kavgaya başladılar, o zelzeleli hane olan sinemi harab ediyorlar." Göreceksin nasıl sihirbaz şâir, emel ve ümitsizliği mücessem hale getirmekle hayatlandırarak dedikoducu olan sözden dönmenin fitnesiyle bir savaşı ve birbirine düşman olmayı temsil etmiştir. Güya sinema makinesi gibi bu beyt senin aklına rüya görünüyor. Beyanda olan bu sihir, bir nevi hipnotize eder.

Sihr-i beyani

Bir kısım sözler büyüleyici bir etkiye sahiptir. Hazreti Peygamber,"Beyanın bir kısmında sihir vardır"buyurarak bu tür sözlere dikkat çeker. Bülbülün nağmeleri insanı celbedip kendisini hayran hayran dinlettiği gibi, beyânda sihri yakalayanların da sözleri muhataplarını cezbeder, hayran bırakır. Kürsüde coşan bir hatibin ifadelerinde, milyonları peşinden sürükleyen bir liderin sözlerinde böyle bir sihri görmek mümkündür. Keza, dersini güzel anlatan bir öğretmen, tatlı dille konuşan bir pazarlamacı … bu sahada başarılı kimselerdir.

Veyahut yerin yağmur ile muâşaka ve şekvasını dinle! İşte:

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 345

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı