Muhâkemât Dersleri — Sayfa 346

Yani, "Yağmurun geç gelmesini ona teşekkî eder. Mahbubun ağız suyu gibi suyunu emer."

Acaba yeri Mecnun, sehâbı Leylâ hâletlerinde bu şiir sana tahyil etmiyor mu?!

Yer ve gök: Mecnun ve Leyla

Üstteki beyitte yerin yağmur ile olan aşkı ve ondan şikâyeti vardır:

"Arz yağmura 'niye görülmüyorsun?' dedi.

Ve onun suyunu mahbubun ağız suyu gibi emdi."

Yani: Yağmurun geç gelmesini ona şikâyet etti. Sevgilinin ağız suyu gibi suyunu emdi.

Şiirin ifadeleri yeri Mecnun, bulutu da Leyla haletlerinde hayal ettirmektedir.

Tenbih:

Bu şiiri güzel gösteren, içindeki hayalin hakikate bir derece müşâbehetidir. Zira yağmur gecikse sonra gelse, toprak vız vız gibi bir savtı çıkartarak suyunu çeker. Bu hali gören, geçliğine ve şiddet-i ihtiyacına intikal ettiğinden, meşhur deveranın sırrıyla ve tevehhümün tasarrufatıyla bir muâşaka ve mükâleme suretine ifrağ eder.

İşaret: Her bir hayalde bu çiznök gibi bir dane-i hakikat bulunmak şarttır...

Dane-i hakikat

Bu şiiri güzel gösteren içindeki hayalin hakikate bir derece benzemesidir. Zira yağmur gecikse, sonra gelse toprak vız vız gibi bir ses çıkartarak suyunu çeker. Bu hali gören geçliğine ve ihtiyacın şiddetine intikal ettiğinden, meşhur deveranın sırrıyla ve tevehhümün tasarruflarıyla karşılıklı bir âşık olma ve konuşma kalıbına döker.

Her bir hayalde bu tohum gibi bir hakikat danesi bulunmak şarttır. Yoksa aralarında hiçbir münasebet olmazsa kelamın gücü olmaz, muhatap o kelamdan zevk alamaz.