Muhâkemât Dersleri — Sayfa 359

muhatabımızın psikolojik durumuna göre değişiklik gösterecektir. Sözgelimi derslerini ihmal eden bir öğrencimize bir öğretmen olarak bir uyarıda bulunacağımız zaman birebir olabileceğimiz yerde şöyle diyebiliriz:

"Bak Ahmet! Seni ne kadar sevdiğimi bilirsin. Senin boynunda bir akrep olduğunu görsem zarar görmemen için hemen müdahale etmem gerekir. Benzeri bir şekilde sende hatalı bir durum görsem -bir büyüğün olarak- sana uyarıda bulunmayı bir görev telakki ederim. Evladım, gördüğüm kadarıyla derslerini ihmal ediyorsun. Belki bazı problemlerin vardır, ama bu seni dersleri ihmale sevk etmemeli… Aman kendine gel, bir an önce derslerine yönel. Öğretmenin ve bir büyüğün olarak bana da düşen bir şeyler varsa, çekinmeden söyle. Bizler burada sizler için varız. Sizler bizim istikbalimizsiniz!"

İşte usta bir mütekellim kelamın keyfiyetlerine dikkat eder, nerede nasıl bir üslûp kullanacağını, nerede hangi kelimeyi seçeceğini, vurguyu nereye yapacağını… bilir. Bunlara riayeti ölçüsünde kelamı kuvvetli ve kudretli olur.

Bu noktadan intizam neşet etmekle tenasüp tevellüd edip hüsün ve cemâl parlar. Eğer istersen, Rabb-i İzzet'in kelâmına teemmül et…

Ezcümle: Zerresi büyük bir taş kadar büyük olan azaptan tahvif ve insanı kalâk ve tahammülsüz olduklarını göstermek için sevkedilen

وَلَئِنْ مَسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِنْ عَذَابِ رَبِّكَ olan âyete bak. Nasıl ki, "şeyi zıddından in'ikâs ettirmek" olan kaide-i beyaniyeye binaen, tehvil ve tahvif için azabın bir parçasının derece-i tesirini göstermek istediğinden, kıllet olan esas-ı maksada, nasıl kelâmın her tarafı elini oraya uzatıp kuvvet veriyor.

Zıddı zıddından yansıtmak

Bir kelamın kayıtları birbirine cevap verdiğinde ve keyfiyetleri birbirine yardım ettiğinde intizam neş'et eder, tenasüp meydana gelir ve kelamın güzelliği parlar. Eğer istersen izzet sahibi Rabbin kelâmına dikkat et. Çünkü o ilahi kelam bunun en güzel örnekleriyle dopdoludur.

Bu cümleden olmak üzere, zerresi büyük bir taş kadar büyük olan azaptan korkutmak ve insanların tahammülsüz olduklarını göstermek için sevk edilen şu âyete bak:

"Rabbinin azabından bir kokucuk onlara dokunacak olsa…"