Muhâkemât Dersleri kitabının 36. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

Leibniz (ö. 1716) imanla aklın birbirine zıt düşmeyeceğini isbata çalışan bir eser yazar. Meseleye şöyle yaklaşmaktadır:

"Aklı aşan şeylerle akla zıt şeyler farklıdır... Akla zıt olan bir şey, mutlak manada kesin ve zorunlu hakikatlere zıttır. Aklı aşan bir şey ise, sadece her vakit tecrübe yolu ile tanıyıp anladığımız şeylere zıttır. Zihnimiz bir hakikati kavrayamıyorsa, bu hakikat aklımızı aşıyor demektir. Leibniz'e göre, teslis, mu'cize gibi şeyler bu türdendir. "Sırlar insan aklını aşabilirler, fakat ona zıt olamazlar."

İslamiyet'te din-ilim çatışması

Hıristiyanlıkta din-ilim çatışması ele alınırken görüldüğü üzere, ilim adamlarının buldukları gerçekler, gerçek Hıristiyanlığa değil, papazların elinde değiştirilen muharref Hıristiyanlığa ters düşmekteydi. Bundan dolayı, kilise ile bilim adamları arasında kutuplaşma oldu ve yüzyıllar boyu Engizisyon Mahkemesi hür düşünceye savaş ilan etti. Gerçekleri, kaba kuvvetle ve idamla örtmeye çalıştı.

Hâlbuki İslâm dininin temel kitabı olan Kur'ân, günümüze kadar bir harfi bile değişmeden geldiğinden, gerçek manada bir İslam-ilim çatışması olmamak lazım gelir. Değil hür düşünceye savaş açmak, yüzlerce âyetinde ilmi teşvik eden, aklı kullanmayı ve tefekkürü emreden İslamiyet'i, bu meselede Hıristiyanlığa kıyas etmek, fıkıh tabiriyle "kıyas-ı maa'l-fârıktır."

"İslam düşünce tarihinde önemli sayılabilecek bir din-bilim çatışması olduğu söylenemez."

Aynı konuda, İzzetbegoviç şunları söyler:

"Hakiki din, ilimle beraber yürüyebilir. Üstelik ilim, insanların ufuklarını genişletmek veya dinin etrafında tabii olarak örülen hurafeleri bertaraf etmek suretiyle, dine destek olabilir. Birbirinden ayrıldığı takdirde, din insanları geri kafalılığa, ilim ise ateizme sürükler..."

Fazlurrahman ise şu tesbitte bulunur:

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 36

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı