Muhâkemât Dersleri kitabının 368. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

rengârenk elbise alınır, dikilir. Hatta çiçeklerin çobanı denilmeye layık olan kefne, başını kırmızılaştırır.

Şiir, muallakat şairlerinden İmruü'l- Kays'a aittir. (ö. 540)

Hem de,

غَارَ الْوَفَاءُ وَفَاضَ الْغَدْرُ وَانْفَرَجَتْ مَسَافَةُ الْخُلْفِ بَيْنَ الْقَوْلِ وَالْعَمَلِ

Yani, "Vefa, gavr-ı in'idama çekildi. Tufan-ı gadir feverana başladı. Kavl ve amel ortasında uzun bir mesafe açıldı..."

Ahlakî çöküntü

Beyitte bir kısım ahlakî değerlerin çökmesine dikkat çekilmektedir. Bunlardan biri vefadır. Bu güzel haslet ortadan kaybolmuş, yokluk çukuruna çekilmiştir. Buna mukabil ortalıkta hiç görülmemesi gereken gadr/ vefasızlık, bir tufan misali azdıkça azmıştır. Verilen sözlerin tutulması gerekirken, söz ve amel ortasında uzun bir mesafe açılmıştır.

Uzağa gitmek istemiyorsan, bu makalenin bir parça mâkabline nazar et. Bu meseleye numûne olmak için çok parçaları bulacaksın.

Ezcümle: "Âyâtın delâil-i î'câzının miftahı ve esrar-ı belâgatının keşşâfı yalnız belâgat-ı Arabiye'dir. Felsefe-i Yunaniye değildir."

Bediüzzaman aslında bu eserinde kelamın servet ve vüs'atine misal olabilecek hayli"yerli malı"cümleler kurmuştur. Üstte nazara verdiği cümle bunlardan biridir. Bunu günümüz ifadeleriyle şu şekilde söyleyebiliriz:

"Kur'ân âyetlerinin mu'cizelik delillerinin anahtarı ve belâğat sırlarının keşfedicisi yalnız Arap belâğatıdır, yoksa Yunan felsefesi değildir."

Ancak bu şekilde söylediğimizde muhtevayı ana hatlarıyla anlamış olsak da, kelamın servet ve vüsatinden çok şeylerin eksildiğini görürüz. Çünkü ifadenin orijinalinde pek çok telmih vardır. Mesela, "Delail-i İ'caz ve Esrar-ı Belağa" Abdülkahir Cürcâni'nin, "Miftah" Sekkaki'nin, "Keşşaf" Zemahşerî'nin en meşhur eserlerinin isimleridir. Kur'ân'ın belâğatını anlatan bu cümle, Kur'ân'ın belâğatıyla ilgili kitap isimlerinden dokunmuştur.

Veyahut makale-i ûlâda olan mesele-i ûlânın hâtimesindeki işarete bak. İşte:

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 368

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı