Muhâkemât Dersleri — Sayfa 378

Eğer seyretmek istersen, kendi vicdanına bak, şu merâtibi göreceksin. Şöyle:

Senin mahbubun, vaktâ gözünüzün penceresinden şuâ ve berk-i hüsnünü vicdanınıza ilka ederse, o aşk denilen nâr-ı mûkade birden yandırmaya başladığından, hissiyat iltihaba başlamakla, âmâl ve müyûlât dahi heyecana gelip birden o âmâller üst kattaki hayalin tabanını deler. İmdat istediklerinden, o hazinetü'l-hayalde safbeste-i hareket ve mahbubun mehasinini ellerinde tutmuş veyahut onun mehasinini hatıra getirmekle tasvir eden başkasının mehasiniyle işbâ olunmuş olan hayâlât ise o âmâlin imdadına koşarlar; beraber hücum edip hayalden lisana kadar inmekle beraber,

- zülâl-i visale olan meyli arkalarında

- ve firaktan olan teellümü sağda

- ve tâzim ve tedip ve iştiyakı sola

- ve terahhum ve lutfu iktiza eden mahbubun mehasinini önlerine

- ve hediye olarak medihanın gerdanını ve senânın dürlerini ellerine almakla beraber,

- اَلنَّارُ الْمُوقَدَةُ عَلَى اْلاَفْئِدَةِ ıtlakına şayan olan o ateşi söndürmek için zülâl-i visali celbeden tavsif-i bi'l-fezâil ile arz-ı hâcet ederler.

İşte bak, kaç tabakâtta bildiğin mânâdan başka ne kadar maânî başlarını çıkarıp görünüyor.

Aşk ateşi

İnsan etki altında kalan bir varlıktır. Gördükleri, duydukları, hatta hayal ettikleri şeyler onu etkiler. Özellikle heyecan verici durumlar onu çok daha ziyadesiyle etkiler.

Bediüzzaman burada sevgilisini gören kimsenin his dünyasını tasvir ile bir kelamın arka planını, ne gibi etkenler altında o sözlerin söylendiğini ve söylenmeyen veya söylenemeyen daha neler neler olduğunu nazara verir:

Âşık olan kişi yârini gördüğünde,o aşk denilen tutuşturulmuş ateş birden vicdanında yandırmaya başlar. Kişinin hisleri alevlenir, emelleri ve meyilleri coşar. Birden o emeller üst kattaki hayalin tabanını deler. İmdat istediklerinden o hayal hazinesinde harekete geçmek için hazır duran ve sevgilinin güzelliklerini ellerinde tutmuş veyahut onun güzelliklerini hatıra getirmekle tasvir eden başkasının güzellikleri ile doyurulmuş olan hayaller o emellerin imdadına koşarlar. Beraber hücum edip hayalden dile kadar inmekle beraber

- tatlı suya benzeyen kavuşmaya olan meyli arkalarında