Muhâkemât Dersleri — Sayfa 381

Bediüzzaman üstteki şiirlerin manasını vermemekle beraber muhtevalarına kısaca temas eder:

Gör ve dinle ki, gerçi gözleri Cennet'te tenezzüh eder. Fakat vicdanlarındaki Cehennem azap verir. Öyle de, bu şiirlerde

- sevgilinin güzelliklerine işaret

- ve ilgi göstermemesine remiz

- ve ayrılık elemine îma

- ve ona olan şevke açıktan temas

- ve kavuşma talebine telvih

- ve acımasını celbeden güzelliğine delalet etmekle beraber, hissiyatını harekete geçiren tavırlarının genel görünümüyle çok ince hayalleri göstermişlerdir.

Aşkın unsurları

Bediüzzaman'ın üstteki ifadelerinde aşkın ana unsurlarının kullandığını görmekteyiz. Şöyle ki:

Zülal-i visale meyil:Burada sevgiliye kavuşma bir âb-ı hayata benzetilmektedir. Âşık, günlerce susuz kalmış birinin tatlı suya olan kuvvetli meyli gibi bir meyille mahbuba kavuşmak ister.

Firaktan teellüm:Bütün aşklarda mahbuptan ayrı olmanın ızdırabı dile getirilir. Öyle ki, bazıları bir saniye ayrılığı sanki yıllar geçmiş gibi tavsif eder.

Tazim, tedip ve iştiyak:Aşkta mahbubunu büyütmek, olduğundan büyük görmek vardır. Âşıklar mahbuplarının vasıflarını genelde çok mübalağalı bir şekilde anlatırlar. Öte yandan onlara olan iştiyaklarını yana yakıla ifade ederler.

Mahbubun mehasini:Seven, sevdiğini güzel görür. Hatta denilir ki "Güzellik, görenin gözündedir."

Anlatılır ki, Mecnun döneminin sultanı, Leylayı görmüş ve Mecnuna demiş ki:

"Mecnun, seni çöllere düşüren bu kara kuru kız mı?"

Mecnun şöyle cevap vermiş:

"Efendim, siz ona benim gözümle bakmıyorsunuz ki..!"

Medh ü sena:Âşık, mahbubunu daima medh ü sena eder. Onun nazarında dünyada öyle bir güzel yoktur. Mahbubun kaşı, gözü, yüzü, edası, yürüyüşü… gibi neleri varsa, bütün bunları abartılı denilecek bir şekilde vasfeder.