Muhâkemât Dersleri — Sayfa 382

Aşk-ı İlahi

Gerek buradaki şiirlerde gerekse Divan Edebiyatındaki şiirlerde -her ne kadar lafzen her zaman görülmese de- genelde tasavvufi manalar kastedilmektedir. Aşk denildiğinde de kastedilen mana genelde ilahi aşktır. Mesela Yunus Emre ve Mevlâna şiirlerinde aşktan sıkça söz ederler. Bunların aşk-ı mecaziye değil aşk-ı hakikiye talip oldukları ise -hayatlarının şehadetiyle- gözler önündedir.

Şehvet ayrı, aşk ayrıdır. Yunus Emre£"Aşk mezhebi dindir bana">der.

Aşk, şiddetli sevgidir. Aynı kökten türetilen sarmaşık, bağlı olduğu ağacı sarıp sarmaladığı gibi, aşk da âşığı öylece sarıp sarmalar.

Aşk, Tasavvuf dilinde Allah'a muhabbet anlamında kullanılır. Allah'a muhabbet, velayet yollarının en keskin bir kuvvetidir, en mühim bir mayası ve iksiridir.

Her şeyden evvel "aşk" fikrî bir mesele değildir, hâlî ve vicdanîdir. Yani Matematiğin, Kimyanın meseleleri gibi net ifadelerle anlatılması ve anlaşılması mümkün olmayıp, ancak hâlen ve vicdanen bilinir. Bu noktada aşk, sübjektif bir karakter arz eder. Mevlâna, bunu şöyle dile getirir:

"Biri 'Âşıklık nedir?' diye sordu.

'Benim gibi olursan anlarsın' dedim.

Kalem ki, çarçabuk yazıp gidiyordu.

Aşkın tefsiri bahsine gelince, tahammül edemeyerek yarıldı.

Akıl, aşkın şerhinde çamura batmış merkep gibi aciz kaldı."

İnsanın aşkı ya mecazi olur, ya da hakîkî.Mecazî aşk, fanilere gönül bağlamaktır.Hakiki aşk ise, Allah'ı sevmektir.£"Mecaz hakikate köprüdür">fehvasınca, bazen mecazî aşk, hakîkî aşka vesile olur.

Bu konunun en çarpıcı bir misali, Leyla-Mecnun kıssasıdır denilebilir. Mecnun, Leylanın aşkından çöllere düşer. Çöllerde "Gözleri Leylanın gözlerine benziyor" diyerek ceylanlarla arkadaşlık yapar. Neticede, Leyla'yla bir araya geldiğinde, "Hayır, der. Leyla sen değilsin, Leyla başka..." Böylece Leyla'dan Mevla'yı bulur, ondaki mecazî aşk, gerçek aşka inkılap eder. Her varlığı "Mevla'nın diyarından" kendisine gelen bir misafir olarak görmeye başlar.

Yunus Emre'ye"Bana Seni gerek Seni"dedirten de, aynı İlâhi aşktır:

"Aşkın aldı benden beni.

Bana seni gerek seni.

Ben yanarım dünü günü.