Muhâkemât Dersleri — Sayfa 423

Not: Süha yıldızı, Büyükayı yıldız grubundaki en küçük yıldız olup zorlukla görülür. Eskiden gözün keskinliğini bu yıldızla denerlermiş.

Daha bunlar gibi şu hakikate, bu kitapta birçok numuneler bulunmaktadır. Bediüzzaman kılık kıyafet gibi konularda yerli malıyla yetinmiştir. Öyle görülüyor ki eserlerindeki üslûpta da harice boykot etmiş,"Yerli malı bir üslûp"tercih etmiştir.

Şu ifadesi bu meyanda değerlendirilebilir:

"Çok yazamıyorum, vakıf malı olan mesaili veya bizzat kalbime mal olmayan mebahisi nakletmek istemem."

Onun söylediği bazı şeyleri başka kitaplarda da görmek mümkündür. Bu, "Hatıra gelenin tevafuk etmesi" kabilindendir. Zira hakikat birdir. Aynı hakikatlere farklı kapılardan girmek mümkündür.

Hâtime

"Söylenene bak, söyleyene bakma!" söylenilmiştir… Fakat ben derim: Kim söylemiş? Kime söylemiş? Ne içinde söylemiş? Ne için söylemiş? Söylediği sözü gibi dikkat etmek, belâgat nokta-yı nazarından lâzımdır, belki elzemdir.

Kelamı değerlendirmede ana umdeler

Bazıları "Söylenene bak, söyleyene bakma" der. Bediüzzaman bunu yeterli görmez. Buna mukabil, söylenen söz dışında şunlara da bakılmasını belâğat nokta-i nazarından lâzım, hatta elzem olarak görür:

"Kim söylemiş? Kime söylemiş? Ne içinde söylemiş? Ne için söylemiş?"

Bediüzzaman'ın bir başka eserinde ifade şöyle geçer: "Kim söylemiş? Kime söylemiş? Ne için söylemiş? Ne makamda söylemiş?"

Şüphesiz sözün ne olduğu önemlidir. Ama "Sözün kime ait olduğu, hangi makamda söylendiği" gibi durumlar da en az sözün kendisi kadar önemlidir.

Mesela, "İleri arş" emrinin bir vatandaşın ağzından çıkmasıyla, bir komutanın ağzından çıkması elbette aynı tesiri göstermez. "Dilediğini yap!" şeklinde bir ifadenin tehdit kastedilerek söylenmesiyle, "Sen bilirsin, dilediğini yapabilirsin" manasında söylenmesi elbette bir olmaz.