Muhâkemât Dersleri — Sayfa 424

İşaret:

Malûm olsun ki, fenn-i maânî ve beyanın mezâyâsının belâgatça mühim bir şartı, kasten ve amden garazın cihetine emârât ile işaret ve alâmâtın nasbıyla kast ve amdini göstermektir. Zira onda tesadüf bir para etmez.

Fenn-i bedîin ve tezyinât-ı lafziyenin şartı ise, tesadüf ve adem-i kasttır. Veyahut tesadüfî gibi tabiat-ı mânâya yakın olmaktır.

Belağatta kasdilik ve doğaçlamanın yeri

Meânî ve Beyan ilminin özelliklerinin belâğatça mühim bir şartı, kasden ve amden garazın cihetine emareler ile işaret ve alâmetlerin konulmasıyla kast ve amdini göstermektir. Zira onda tesadüf bir para etmez.

Bedi' ilminin ve lafzı süslü söylemenin şartı ise, denk gelme tarzında olup, kast olmamasıdır. Veyahut tesadüfî gibi mananın tabiatına yakın olmaktır.

Meânî ve Beyan ilimleri, terzinin elbiseyi müşterinin kametine göre dikmesi ve bunu yaparken de belli bir sitili / tarzı esas alması gibidir. Bedi' ilmi ise, o elbiseye süsler yapılmasına benzer. Bediüzzaman, bu süslere kelamda yer verilirken kasttan ziyade denk gelme cihetinin önde olduğunu söyler. Günümüzde bu durum"Doğaçlama"kavramıyla ifade edilmektedir.

Telvih:

Pûşîde olmasın ki; tabiata ve hakikat-i hariciyeye delâlet eden ve hükm-ü zihnîyi kanun-u haricî ile rapteden, tâbir câizse perdeyi delen, altındaki hakkı gösteren âletlerin en sekkâbı إِنَّ -i tahkîkiyedir. Evet, şu إِنَّ 'nin şu hâsiyetine binaendir ki, Kur'ân'da kesretle istimâl olunmuştur.

Vurgu edatı

Gizli kalmasın ki, tabiata ve harici hakikate delalet eden ve zihindeki hükmü dış dünyadaki kanun ile bağlayan; tabir caiz ise perdeyi delerek, altındaki hakkı gösteren âletlerin en delici olanı, tahkik ifade eden "inne"dir. Evet, "inne"nin şu özelliğine binaendir ki Kur'ân'da çokça kullanılmıştır.

Bediüzzaman, bir başka eserinde bunu şöyle açıklar: " إِنَّ "nin şe'ni hakikate nüfuz ile sathı delmek ve hükmü ona ulaştırmaktır. Sanki iddianın kökü hak ile birleşir. Mesela, إِنَّ هٰذَا كَذَا "Şu, gerçekten şöyledir" dediğinde, "Hüküm budur, bu iddia ne