Muhâkemât Dersleri — Sayfa 443

Bu ifadelerde her bir varlık Allahtan bize gönderilen bir mektuba benzetilmiştir. Malum olduğu üzere mektup okunmak içindir. Her bir varlık çok manalar ifade eden bir mektup olunca, insana düşen görev bu mektupları okumaktır. Çünkü Allah insana bu kabiliyet ve bu kapasiteyi vermiştir.

Şiddet-i zuhurdan görünmemek

Allah'ın varlığı en bedihi bir hakikattir. Resim ressamını, iğne ustasını gösterdiği gibi, her bir varlık kendisini var eden yüce yaratıcıyı gösterir. Ama nasıl ki güneşin ışığının son derece şiddetli olmasında güneşin cirmi görülmez, hava her tarafta var iken varlığı pek hatıra gelmez, onun gibi Allah'ın varlığı da son derece açık iken pek çok insan tarafından farkedilmemekte, hatta inkâr edilmektedir. İmam Gazzâlî şöyle der:

"Bazan şiddet-i zuhur gizlilik sebebidir. Bir şey haddi aştığında zıddına inikâs eder."

Bu, bizlerin daima teneffüs ettiğimiz havayı düşünmeyişimiz ve denizde yaşayan balıkların da denizi farketmemeleri gibi durumdur.

İşaret:

Kalbinde nokta-yı istimdat, nokta-yı istinat ile vicdan-ı beşer Sâni'i unutmamaktadır. Eğer çendan dimağ tâtil-i eşgal etse de, vicdan edemez. İki vazife-i mühimme ile meşguldür. Şöyle ki:

Vicdana müracaat olunsa -kalp bedenin aktarına neşr-i hayat ettiği gibi- kalp gibi kalpteki ukde-i hayatiye olan mârifet-i Sâni dahi ceset gibi istidadât-ı gayr-i mahdude-i insaniye ile mütenasip olan âmâl ve müyûl-ü müteşâibeye neşr-i hayat eder; lezzeti içine atar ve kıymet verir ve bast ve temdid eder. İşte nokta-yı istimdat...

Nokta-yı istimdat

Bediüzzaman vicdanın fıtri olarak Allah'ı bilmesinde iki noktaya dikkat çeker: İstimdat noktası ve istinat noktası. İnsan son derece aciz olduğu cihetle bir dayanak noktası, son derece muhtaç olduğu cihetle de bir istimdat noktası arar. İnsanın istinad ve istimdat noktası ancak Allah'tır. Çünkü o, her şeye kadirdir ve insanın muhtaç olduğu her şeye sahiptir.

Eğer dimağ meşguliyetini tatil etse de, vicdan edemez. İki mühim vazife ile meşguldür. Şöyle ki: