Muhâkemât Dersleri — Sayfa 449

Toprağın içindeki çekirdek, dar bir yerde sıkışıp kalmıştır. Fakat ne zaman ki kabuğunu parçalar, toprağın yüzüne çıkıp etrafına bakarsa, bambaşka bir âleme geldiğini görür. Güneşle sohbet eder, rüzgârın tatlı esintilerine mazhar olur.

Maddî âlemin kaydından kurtulup mana âlemine açılmak da bunun gibidir. Mevlâna o âleme şöyle dikkat çeker:

"Gayb âleminin başka bulutu, başka rahmeti, başka seması, başka güneşi vardır."

Peygamberler ve bazı büyük evliya, maddenin dar kalıplarından sıyrılıp, mana âlemine kanat açabilmişlerdir. "Peki, biz niye açılamıyoruz?" sorusu hatıra gelebilir. Mevlâna buna şöyle cevap verir:

"Fikir kanadın çamura bulaşmış ve ağırlaşmış. Zira çamur yiyorsun. Çamur sana ekmek olmuş."

"Çare nedir?" diyecek olursak, Mevlâna'nın şu ifadesinde cevabı bulabiliriz:

"Nur ile gıdalan da, göz gibi ol ve meleklere uy."

Yani, kanadı çamura batmış bir kuş semalara havalanamadığı gibi, fikri süflî şeylere yönelmiş bir insan da gayb âlemine kanat açamaz. Göz gibi olmak gerektir. Zira göz nuranîdir ve gıdası da nurdur. Melekût âleminin sakinleri olan melekler, nuranî gıdalarla gıdalandığı gibi, fikrini ulvi şeylere yönelten ve manevî gıdasını iyi alan insanlar da melekût âlemine açılır.

Bu da iki nevidir:

Birincisi: Delil-i inâyettir ki; menâfi-i eşyayı tâdat eden bütün âyât-ı Kur'âniye bu delile îmâ ve şu bürhanı tanzim ediyorlar. Bu delilin zübdesi, kâinatın nizam-ı ekmelinde riayet-i mesâlih ve hikemdir. Bu ise, Sâni'in kast ve hikmetini isbat ve tesadüf vehmini ortadan nefyediyor.

İnayet delili

Kur'ânın insanı marifetullaha sevketmesi başlıca "İnayet ve Yaratma" delilleriyledir. Bunlardan inayet, Allah'ın özel bir itina ile eşyayı menfaatli kılmasıdır. Eşyanın faydalarını sayan bütün Kur'ân ayetleri bu delile îmada bulunur ve şu delili tanzim eder.