Muhâkemât Dersleri — Sayfa 453

Hikmetli bakış

Âlemdeki hikmet ve maslahatları görebilmek için,

- cehl-i mürekkebi netice veren ve sathî bakışı meydana getiren ülfetten sıyrılmak gerekir.

- Ayrıca akla karşı yolları kapayan vehimlerin yuvası olan ilzamî mümareselerden nefsi arındırmak lazımdır.

O zaman insan, mikroskobik bir canlının sureti altında olan ilahi, harika, dakik makinenin; şuursuz, mecrası ve hareket yolları had altına alınmayan ve "imkânatında evleviyet olmayan" tabii cansız basit sebeplerden meydana geldiğini ve o tezgâhın masnuu olduğunu söyleyemez.

O mikroskobik canlının Allahtan nisbetini kesmek için

- her bir zerrede Eflatun kadar bir şuur

- ve Calinos kadar bir hikmet olduğunu

- diğer zerreler ile vasıtasız iletişimi olduğunu kabul etmek gerekir.

- Ayrıca tabii sebeplerin temel taşı hükmünde olan atomdaki çekme kuvveti ve itme kuvvetinin bir arada olmalarının hortumu üzerindeki imkânsızlık damgasını kaldırabilmek lazımdır. Ama aklı başında bir insanın bu ihtimali kabul etmesi düşünülemez.

Eflatun:(Plâton) (M.Ö. 429-347) Aristo'nun üstadı, Sokrat'ın talebesi, eski Yunan filozofudur. Atina'da Akademi'nin kurucusudur. Bütün dünyada olduğu gibi, İslâm dünyasında da derin etkileri olmuştur. Allah'a inanan bir düşünürdü.

Calinos:(Galen) Günümüzden yaklaşık iki bin yıl önce yaşayan meşhur Yunan hekimidir. Tıp dünyasına yapmış olduğu katkılarla ve kazandırdığı değerlerle bütün zamanların en meşhur hekimlerinden biri olmuştur. Yunan tıbbını düzenlemiş ve sonra bunu Romalılara hediye etmiştir. Dört Roma imparatorunun özel hekimliğini yapmıştır. Yalnızca bir tıp bilgini değil, herkesin tanıdığı bir filozof, bir düşünür ve aynı zamanda da bir din bilimcisidir.

Ülfet

Ülfet, çevremize "Ben bunları biliyorum" şeklinde bakmaktır. Böyle bir bakış, etrafımızda olup biten harikaların üstünü örter. Bediüzzaman üstte ülfetin iki neticesine dikkat çeker:

- Cehl-i mürekkeb.

- Sathî bakış.