Muhâkemât Dersleri — Sayfa 455

Ayrıca bu kanunlar ilahi icraata birer âlet durumundadır. Mesela bizler kalemle yazarız. Kalem, yazmamızda bir alet olarak kullanılır. Ama kalemin kendisi yazı yazamaz. Benzeri bir durum tabiattaki kanunlar için geçerlidir.

Allah âlemdeki icraatlarını belli prensipler çerçevesinde yapar. Mesela insanları anne-baba vasıtasıyla yaratır. Bunu tabii bir durum değil, ilahi bir tercih olarak görmek gerekir. Yoksa Allah dilese başka şekilde de yaratabilirdi. Nitekim Hazreti Âdem, Hazreti Havva ve Hazreti İsa'nın yaratılışları diğer insanlardan farklı olmuştur.

Tenbih:

"Nazarını âleme gezdir. Hangi yerinde noksaniyeti görebilirsin?" Kellâ, gören görmez; meğer kör ola veya kasr-ı nazar illetiyle müptelâ ola.

İstersen Kur'ân'a müracaat et. Delil-i inâyeti vücuh-u mümkinenin en ekmel vechiyle bulacaksın. Zira Kur'ân, kâinatta tefekküre emir verdiği gibi, fevaidi tezkâr ve nimetleri tâdad eder. İşte o âyât, şu bürhan-ı inâyete mezâhirdir. İcmali budur, tut. Tafsili ise; eğer meşiet-i ilâhiye taalluk ederse, âyât-ı âfâkiye ve enfüsiyeyi tefsir tarikinde, sema ve beşer ve arzın ilimlerine ma'kud olan kütüb-ü selâsede tefsir edilecektir. O vakit şu bürhan tamam-ı suretiyle sana görünecektir.

Var mı bir noksan?

"Haydi, gözünü çevir, bak. Bir çatlak görüyor musun?"

İnsan nazarını âleme gezdirdiğinde hiç bir yerinde noksanlık göremez. Fakat manen kör ise veya kasr-ı nazar/ dar görüşlülük illetiyle müptela ise kendine göre bazı noksanlıklar görecektir.

Kur'ân, inayet delilini mümkün cihetlerin en mükemmel veçhiyle anlatmaktadır. Zira o, kâinatta tefekküre emir verdiği gibi, faydaları zikreder ve nimetleri tek tek sayar. İşte o âyetler, şu inayet delilinin görüntüleridir.

Bediüzzaman inayet delilini burada özet olarak anlatmıştır. Ayrıntılarını ise eğer İlahi meşiet taalluk ederse âfâki ve enfüsi âyetleri tefsir yolunda sema, beşer ve arzın ilimlerine ait düşünülen üç kitapta tefsir etmeyi hedeflemiştir. Böyle üç kitap doğrudan yazılmış olmamakla beraber, sonradan yazmış olduğu Risale-i Nur Külliyatında bu mana gerçekleşmiştir denilebilir.