Muhâkemât Dersleri — Sayfa 457

İmkân

İmkân, bir şeyin varlık veya yokluğunun eşit olmasıdır. Dolayısıyla, imkân dairesinde olan bir şey, kendiliğinden ezeli olarak var olamaz. Mesela, insanlar anne- babadan dünyaya gelir. Zincirleme olarak ilk insana ulaşmak istediğimizde, ister istemez bir noktada durmamız gerekir. Yoksa insanı ezeli kabul etme zorunluluğu doğar. Bu ise batıldır. Boş bir tahtada bir öğretmenin yazı yazdığını düşünelim. Bu yazıların varlığı öğretmene nisbetle "imkân" dairesindedir. Yazılmış olmaları ise onlara nisbetle varlığı zorunlu birini gerektirir. Buradan "Allah - âlem münasebetine" bakılabilir.

Hudus

Hudus, "sonradan meydana gelmek" demektir. Sonradan meydana gelen, dolayısıyla yaratılmış olan şeye hâdis, onun yaratıcısına da muhdis denir. Bu, Kelâm kitaplarında şöyle anlatılır:

- Bu âlem ve içindekiler hâdistir.

- Her hâdis, var olmak için bir Muhdis'e muhtaçtır.

- O halde bu âlemin de var olması için bir Muhdis'e ihtiyacı vardır.

O Muhdis ise, ezeli-ebedi olan Allah'tır.

Bediüzzamanın başka eserlerinde ifade ettiği£"Bir iğne ustasız olmaz, sahipsiz olamaz. Bir harf kâtipsiz olamaz…">gibi cümleler bu delille alakalıdır.

Vehim ve tenbih:

İnkılâb-ı hakikat olmaz.

Nev-i mütevassıtın silsilesi devam etmez.

Tahavvül-ü esnaf, inkılâb-ı hakâikin gayrısıdır.

Tekâmül var, evrim yok

Bir şeyin hakikatinin başka şeye dönüşümü olmaz. Faraza maymundan günün birinde bir insan doğmaz.

İki farklı türün birleşmesinden meydana gelen ara türün silsilesi devam etmez. Mesela at ve eşek gibi farklı iki türden meydana gelen katırın nesli devam etmez.

Canlı sınıflarında görülen dönüşüm, kendi hakikatinin başka şeye dönüşmesinden farklı bir durumdur. Aşılama gibi müdahalelerle bazı canlı sınıflarında meydana gelen değişiklikler yeni bir tür meydana gelmesi olayı değildir. Âlemde tekâmül var,