Muhâkemât Dersleri — Sayfa 461

Tenbih:

Mükerrem olan insan, insaniyetin cevheri itibarıyla daima hakkı satın almak istiyor ve daima hakikati arıyor ve daima maksadı saadettir. Fakat bâtıl ve dalâl ise, hakkı arıyorken haberi olmadan eline düşer. Hakikatin madenini kazarken, ihtiyarsız, bâtıl onun başına düşer. Veyahut hakikati bulmaktan muztar veya tahsil-i haktan hâib oldukça, asıl fıtratı ve vicdanı ve fikri, muhâl ve gayr-i mâkul bildiği bir emri, nazar-ı sathî ve tebeî ile kabulüne mecbur oluyor.

Hakkı ararken batıla varmak

Mükerrem olan insan, insaniyetin cevheri itibariyle daima hakkı satın almak ister ve daima gerçeği arar. Maksadı ise daima saadettir. Fakat bâtıl ve dalalet ise, hakkı arıyorken haberi olmadan eline geçer. Hakikatin madenini kazarken iradesi dışında bâtıl onun başına düşer. Veyahut hakikati bulmaktan çaresiz veya hakkı elde etmekten eli boş oldukça, asıl fıtratı, vicdanı ve fikri; imkânsız ve akla aykırı bildiği bir durumu, sathî ve tebeî bakışla kabul etmeye mecbur olur.

İnsanın mükerrem olması

İnsanın mükerrem olması, onun ilahi ikramlara ziyadesiyle mazhar olmasını ve seçilmişliğini ifade eder. Bu mana şu âyete dayanmaktadır:

"Andolsun ki biz, Âdemoğullarını mükerrem kıldık."

Âyetin devamında bu mükerremiyete misal olarak şöyle bildirilir:

"Karada ve denizde onları taşıdık, temiz-hoş yiyeceklerle onları rızıklandırdık."

Mesela koyun, keçi gibi hayvanlar otla beslenir, ama insan bunların sütünden istifade eder, hatta istediğinde onların hayatına müdahale eder ve onların etinden de yararlanır.

İşte bu hakikati pîş-i nazara al! Göreceksin ki,

-bütün nizam-ı âlemden eser-i gaflet olarak tevehhüm ettikleri ezeliyet-i madde ve hareket..

-ve şu bütün akılları hayrette bırakan nakış ve sanat-ı bedîada tahayyül ettikleri tesadüf-ü amyâ..