Muhâkemât Dersleri — Sayfa 476

Veyahut bir bedevî veya bir şairü't-tab', nâsı bir vaz-ı hasende ifrağ eden ve mabeynlerini telif eden nizamı bir mevcud-u mânevî ve şeriatı bir halife-i ruhanî temessül ederse, çok görünecek midir?

Öyleyse, kâinatın ahvâline taalluk eden ve tabiat tesmiye olunan ve tasdik-i enbiyâ veya tekrim-i evliyadan başka hark olunmayan ve müstemirre olan şu şeriat-ı fıtriye-i ilâhiye, evhamda tecessüm etsin, neden taaccüp olunsun?

Tabiatın vehimlerde mücessem hale gelmesi

Bediüzzaman bu kısımda aslında itibari kanunlardan ibaret olan tabiatın bazı insanların zihninde mücessem hale gelmesinin arka planını nazara vermektedir. Şöyle ki:

İnsanın iradi fiillerini tanzim eden şeriat ve kanun, aslında zaman zaman devre dışı kalma durumu olmakla beraber medeniyeti pek bilmeyen cahil kimseler bunu âdeta ruhanî bir hâkim ve manevî bir sultan olarak tevehhüm eder. Askerlerin düzenli olan hareketlerini ve rutin olan tavırlarını ve birbiriyle bağlı olan hallerini gözlemleyen vahşi bir adam, bu askerler topluluğunu manevî bir iple bağlı zanneder. Veyahut bir bedevi veya şâir tabiatlı biri, insanları güzel bir vaziyete sokan ve aralarını te'lif eden nizamı manevî bir varlık ve şeriatı ruhanî bir halife şeklinde tahayyül eder. Öyleyse kâinatın hallerine taalluk eden ve tabiat denilen ve peygamberleri tasdik veya evliyaya ikramdan başka yırtılmayan ve devam eden şu İlahi fıtri şeriatın vehimlerde mücessem hale gelmesine çok da şaşmamak lazımdır.

Tabiat kanunlarının devre dışı kalması

Tabiattaki ilahi kanunlar devamlılık arzeder. Ancak üstteki ifadede"peygamberleri tasdik veya evliyaya ikram"sebebiyle bu kanunların devre dışı kalacağına dikkat çekilmiştir.

İlk yaratılış, sebepler olmaksızın meydana gelmiştir. Sonrasında ise, "âdetullah" tabir edilen İlâhî kanunlarla, sebepler vasıtasıyla neticeler yaratılmaya başlanmıştır. Fakat bu kanunlar -hâşâ- Allah'ı bağlayıcı değildir. Allah, elbette kendi koyduğu kanunların mahkûmu olamaz. Nitekim peygamberimizin ve diğer peygamberlerin mu'cizeleri, İlâhî iradenin isbatıdır. Evliyaullahın kerametleri veya bazı olağanüstü olaylar da, Allah'ın sebepler kanunuyla değil, özel irade kanunuyla meydana gelir. Mevlâna, şöyle der:

"Allah'ın bazan sebepleri tesirsiz bırakmasında ben şaşırmış kalmışım.

Hakk'ı tahayyül ve tasavvur hususunda sofestailer gibi olmuşum."