Muhâkemât Dersleri — Sayfa 485

Üç göz

Bediüzzaman üstteki metinde üç ayrı göze dikkat çekmiştir:

1- Âlemin gözü (güneş).

2- İnsanın gözü.

3- Akıl gözü.

Güneş ve onun ziyasıyla meydana gelen hayret verici durumlar Fizik ilminde ele alınır. Öte yandan güneşten gelen ışık sayesinde gören insan gözünün nice harika durumları vardır. İnsanlar birkaç yüzyıldır kamera kullanırken, göz onun vücudunda en uygun yere takılmış, bütün vücutla, özellikle de hafıza ve beyinle entegre edilmiştir. Bu göz bir ömür boyu renkli kamera çekimi yapmakta, bunları mercimek kadar hafızada depolamakta, akıl vasıtasıyla da durmadan değerlendirmeler ve çıkarımlar yapmaktadır. İşte sadece bu üç gözü bile nazara almak nasıl bir kudret sahibiyle karşı karşıya olduğumuzu bize anlatmaktadır. Bu üç gözü bu şekilde yapan ve yaratan zata elbette hiçbir şey ağır gelmez ve gelmemektedir.

Tenbih:

Nasıl ki, zaruriyattan nazariyat istintac olunur. Öyle de âsâr-ı Sâni'in zaruriyatı, mahfiyat-ı sanatına bürhandır. İkisi beraber bu meseleyi isbat eder.

Zaruriyattan nazariyata

Nasıl ki zaruriyattan nazarî çıkarımlar yapılır. Öyle de Sâni'in eserlerinin zaruriyatı, gizli sanatlarına delildir. İkisi beraber bu meseleyi isbat eder.

Zaruriyat, mantık ilmindeki külli ve mutlak kaidelerdir.Nazariyat ise, teoriler için kullanılır. Mesela etrafımızda gördüğümüz ölüm olaylarından, henüz ölmemiş olanların da öleceğine intikal ederiz. Gerçi onların ölüp ölmeyeceği teorik bir durumdur, fakat tarih boyu her insanın ölmüş olmasından hareketle, ölecek olmalarından asla şüphe etmeyiz. İşte, Allah'ın yaratmış olduğu şeyler, yeni şeyler yaratabileceğinin delilidir. Gerçi biz o gizli sanatları henüz görmedik, fakat O'nun yarattıkları, yaratacaklarının teminatıdır.

Telvih:

Acaba nizam-ı âlemdeki sanattan daha dakik, daha acîb, daha garip, cins-i kudret-i mümkinattan daha uzak akıl tasavvur edebilir mi? Elbette edemez. Zira fünûn, gösterdikleri fevaid ve hikem ile bizzarure Sâni'in kast ve sanat ve hikmetine şehadet ettiklerinden ukulü kabul etmeye