Muhâkemât Dersleri — Sayfa 489

ekvanda cereyan-ı tecelliyatı ve melekûtiyet-i eşyada sereyan-ı füyuzatı ve merâyâ-yı mevcudata tecellî-i esmâ ve sıfâtı ise, dîku'l-elfaz sebebiyle "ulûhiyet-i sâriye" ve "hayat-ı sâriye" tâbir ettikleri hakâiki başkalar anlamadılar… Sû-i tefehhüm ile, kendi istidad-ı şûrelerinden zuhur eden evham-ı vâhiyeye, muhakkikînin kelimât ve şatahatını tatbik ettiler.

Tasavvuf ehlinin dünyası

Bediüzzaman burada "Bazı mutasavvıfların kelâmından ittisal ve ittihat ve hulûl zâhir oluyor ve bazı maddiyyûnun mesleği olan vahdetü'l-vücuda bir münasebet gösterir" şeklindeki bir tevehhüme cevap vermektedir.

Tasavvuf yolunda gidenlerde şöyle durumlar görülür:

- Sırf vücud-u Akdes'e nazarlarını çevirirler.

- Hatta onda gark olurlar.

- Mümkinattan sıyrılırlar.

- Delil içinde neticeyi görmek, yani âlemden Sâni'i görmek isterler.

- Varlıkların içlerinde ilahi tecellileri görürler.

- Eşyanın meelekûtiyetinde ilahi feyizlerin sirayetini farkederler.

- Mevcudat aynalarında Allah'ın isimleri ve sıfâtlarını müşahede ederler.

- Bu seyr u sülûkları esnasında çok özel haller yaşarlar, bu yaşadıklarını ifade etmek istediklerinde lafızlar o manaları kaldırmaz. Bu sebeple sözleri yanlış anlaşılır.

Bediüzzamanın cevabında başlıca şu iki nokta dikkat çekmektedir:

1- Müteşabih hükmünde olan sofi muhakkiklerin şatahatını/yanlış anlaşılan sözlerini esas alamayız. Nasıl ki Kur'ânın ve hadislerin müteşabihatı vardır, onun gibi bu zatların da zahirde problem görülen ifadeleri müteşabihat kabilindendir. Nasıl ki Kur'ânda geçen "Yedullah: Allah'ın eli" ifadesini zahirine göre anlamıyor ve tevil ediyorsak, bu tür sözlerin de tevil edilmesi gerekir.

2- Meselenin"dîku'l-elfaz"yönü vardır. Yani kullandıkları kelimeler ve cümleler yaşadıkları o derunî tecrübeleri ifadeye yetmemektedir.

Muhakkikîn-i sofiye

Tasavvuf yolunda gidenlerin bir kısmı hâl ehlidir. Bu kimseler tasavvufu derunî bir şekilde yaşarlar. Bunlarla aynı mecliste bulunmak insana huzur verir. Hatta sohbetleri olmasa bile kendilerinden hayli feyizler gelir.