Muhâkemât Dersleri — Sayfa 49

Mesela,"Kadın eğe kemiğinden yaratıldı. Düzeltmeye kalkarsanız onu kırarsınız"hadisine bakalım. Bu hadise yakın bir mana, benzeri bir ifadeyle Tevrat'ta Hazreti Havva'nın yaratılışıyla ilgili olarak da geçer. Hadiste geçen ifadeyi hakikat olarak telakki eden, yani kadının yaratılış maddesini eğe kemiği kabul eden hayli kimse vardır. Hâlbuki hadisin başka varyantlarında "Kadın eğe kemiği gibidir" denilmesi, meseleyi halletmektedir. Yani bu bir teşbih olup, Hamdi Yazır'ın da belirttiği gibi, bununla kadının farklı tabiatına dikkat çekilmiştir. Hadisteki ifadenin hakikat değil mecaz olduğunu nazara vererek meseleyi halletmek mümkün iken, "mevzudur" diyerek inkârı cihetine gitmek veya bu hadisi nazara vererek "İslamiyet kadını tahkir etmiştir" gibi bir iftirada bulunmak, hiç de akl-ı selime yakışan bir durum değildir.

Bir de miraç, ahiret gibi aklımızı aşan meseleler olabilir. Bu tür meselelerde aklı hakem yapıp, onun ulaşamadığı şeylere "akıl dışı" deyip inkâr cihetine gidilmemesi gerekir. Zira bir kısım gerçekler "akıl üstü" olabilir, fakat "akıl dışı" olamaz. Bu konuda Hamdi Yazır şöyle der:

"İslam'da ahiret gibi bazı gerçekler tarihi vak'alar gibidir. Aklen bulunamaz, nakle ve vahye ihtiyaç görülür. Bu manada bunlara akıl üstü demek mümkün ise de bunlar aklen imkânsız ve birbirini nakzedici değildirler."

Öte yandan Bediüzzamanın£"O akıl, akıl olsa gerektir.">ifadesinden maksat "ilimin ulaştığı kesin neticeler" de olabilir. Çünkü ilimler, topyekûn insan âleminin ortak aklı gibidir. Ama dinin nasslarında bazılarının manaya delaleti zanni olduğu gibi, ilimin ulaştığı sonuçların da bir kısmi zannidir, yani teorik olup henüz kesin bir bilgi haline gelmemiştir. Bu meyanda değerlendirdiğimizde meseleyi ana hatlarıyla şöyle ele alabiliriz:

-Nakil yoluyla bize bildirilenlerin manaya delaleti ya kat'i veya zannidir.

-Bilim yoluyla ulaştığımız sonuçlar da ya kat'i veya zannidir.

-Bilimin hiçbir kat'i hakikati İslam'ın bize bildirdiği manası kat'i bir nassla ters düşmez. Çünkü Kitabı / Kur'anı indiren kim ise, kâinat kitabını yaratan da odur.