Muhâkemât Dersleri — Sayfa 492

ve kudret ise Onun sıfatlarından bazılarıdır. Onun bu isim ve sıfatları eşyada tecelli eder, yani görülür.

Allah lafza-i celali Onun zatına alemdir, yani zatının ismidir. Bundan başka Onun nice isimleri vardır. Bu isimler Onun unvanlarıdır. Bir şahıs farklı yönleri itibarıyla farklı unvanlar alır. Mesela ders anlatması itibarıyla öğretmen, resim yapması ile ressam, güzel yazısıyla hattat, kitap yazmasıyla yazar olarak bilinir. -Temsilde hata almasın- Allah yaratmasıyla Halık'tır, rızıklandırmasıyla Rezzak'tır, şifa vermesi ile Şafi'dir, affetmesi ile Gafur'dur…

Âlemdeki her vardık Onun isimlerinin tecellisi ile meydana gelmiştir. Mesela Bediüzzaman'ın nazara verdiği şekliyle güneş,£"Gök denizinde, Şems-i Ezelinin Nur isminden tecelli eden bir lem'anın katre-misal bir aynasıdır.">Yani Allah'ın bir ismi nurdur. Bu ismin tecellisi güneşte açık bir şekilde görülür ve böylece Güneş Allah'ın özellikle Nur ismine damla misal bir ayna olur.

Gecenin karanlığında bir şey görülmez, ama gündüzün aydınlığında her şey açık bir şekilde gözler önündedir. Eşyanın güneş ile görülmesi gibi, her şey Allah ile vücut sahasına çıkmıştır. Gündüz her tarafı aydınlatan ışığın güneşten geldiğini biliriz, ama güneşin zatına uzun süre bakmayız ve bakamayız. Onun gibi, dünyada Allah'ın eserlerini görürüz, ama şu dünya gözüyle Allah'ı doğrudan görmeye çalışmayız.

Merâyâ-yı mevcudat

Merâyâ-yı mevcudat, "Varlık aynaları" demektir. Tecelli manasını anlamakta "ayna metaforu" güzel bir temsildir. Ayna karşısındakini yansıtır. Tuvalin ressamın sanatına ayna olması misali her bir varlık bir aynadır, Allah'ın isim ve sıfatlarını yansıtmaktadır.

Doktor, şifaya muhtaç olanlarda hünerini gösterir. Terzi, biçimsiz kumaşlara şekil verir. Marangoz, kaba keresteleri mobilya haline getirir... Bütün bunlardaki yokluk ve noksaniyet, Sâni'in sanatına ayna olmalarını sağlamıştır. Onun gibi, bin bir isimle müsemma olan Cenab-ı Hakkın aynası, yokluk âlemidir. O, âlemi var edip, üzerinde nakışlarını göstermektedir.

Varlık âlemine gelenlerin görevi, Allah'a ayna olmaktır. Mevlâna bunu şöyle bir kıssayla anlatır:

"Hz. Yusuf'a uzak diyardan bir dostu gelir. Hz. Yusuf "Bize ne getirdin?" diye sorar. Dostu şöyle cevap verir: Sana her ne getirsem zâit olacaktı. Düşündüm taşındım, sana bir ayna getirdim."