Muhâkemât Dersleri — Sayfa 494

Vahdetü'ş-şuhûd

Bediüzzamana göre vahdetü'l-vücûd yolunda gidenler aslında vahdetü'ş-şuhûd ehlidirler. Fakat vahdetü'l-vücûd ile mecazen tabir edilebilir. Fakat gerçekte vahdetü'l-vücûd, bazı eski filozofların bâtıl mesleğidir.

Vahdetü'ş-şuhûd, yalnızca biri görme, biri müşahede etme ekolüdür. Seyr-i sülûktaki zatın her şeyi Allah'ın nurundan bir tecelli olarak görmesi, O'ndan başkasını görmemesi hâlidir. İmam Rabbani'nin yolu olarak da ifade edilir.

Allah - âlem münasebeti, Kelam ve Tasavvuf ilimlerinde ciddi bir şekilde ele alınır. Cenab-ı Hakkın"Andolsun şahit ve meşhuda…"demesi bu bağlamda dikkat çekici bir ifadedir.

Şahit ve meşhuttan murat bir cihetle baktığımızda Hâlık ve mahlûk, bir başka cihetle baktığımızda ise mahlûk ve Hâlık olabilir. Çünkü yaratıcı, mahlûkatının hâllerine muttalidir ve kendi varlığına kendisi şahittir.

Keza mahlûkat Allah'ın birer şahididir, Onu bildirir ve tanıttırır. Bayrağın devlete alem ve alamet olması gibi, her bir varlık da yüce Yaratıcıya şahit ve alamet olur.

İmam-ı Rabbani, İbn-i Arabi'nin temsil ettiği vahdet-i vücud görüşüne mukabil "vahdet-i şuhud" kavramını öne çıkarır. "La mevcude illa hu" yerine "La meşhude illa hu" der. Bununla "Her şeyde müşahede edilenin O olduğunu" söyler. Vahdet-i vücudda şu âlem bir vehim ve hayal olarak değerlendirilebilirken, vahdet-i şuhudda âlem bir gölge ve aynalardaki akis/ yansıma olarak ele alınır.

Gölge asıldan haber verir, âlem de yaratıcısını bize gösterir. Aynanın özelliği, mukabilindekini göstermek olduğu gibi, âlem de ustasını bize yansıtır. Ancak, buradaki aynayı şöyle anlamak daha uygun olacaktır: Tahta, öğretmenin ilmine; tuval ressamın sanatına bir aynadır. Benzeri bir şekilde de âlem Allah'ın isim ve sıfatlarına bir ayna durumundadır. Ama âlemin bir vehim ve hayal zannedilmesi, realiteyle örtüşmez. Çünkü hem Allah vardır, hem de âlemler…

Hamdi Yazır şöyle der:

"Demek biz Rabbimizi âlemlere bakarak bileceğiz ve fakat âlemleri de, O'na izafetle tanıyabileceğiz."