Muhâkemât Dersleri — Sayfa 514

İnsandaki sınırsız kabiliyet

İnsanda var olan kabiliyetler, kuvve halindendir ve bu dar dünyada bunlar tümüyle gelişmemektedir. Fiilen tümüyle gelişme ahirette olacaktır.

Bunu çekirdek ve ağaç örneği ile daha iyi anlayabiliriz. Bir çekirdekte ağacın tamamı bilkuvve mevcuttur. Ama o çekirdek toprak altına bırakıldığında, parçalanır, açılır ve büyür. Sonunda ağaç haline geldiğinde bilkuvve olan bütün özellikleri fiil âlemine geçer ve kendini gösterir. Yani ağaç, çekirdekteki bilkuvvenin bilfiile dönüşmüş şeklidir.

İşte nübüvvet, ahireti nazara vermek suretiyle insanın sonsuza açılan kabiliyetlerinin zayi olmayacağını bildirmekte, müntesiplerini rahatlatmaktadır.

Tenbih:

Adem-i abesiyet ve hakâik-i eşyanın sübûtiyetleri îmâ ediyor ki: Bu dar ve mahsur ve her bir lezzetinde çok ârazın müzahametiyle keşmekeş ve tehâsüdden hâlî olmayan şu dünya-yı deniyye içinde kemâlât-ı insaniye yerleşmez. Belki geniş ve müzahametsiz bir âlem lâzımdır. Tâ insan, hakkıyla sümbüllensin ve ahvâl ve kemâlâtına nizam vermekle, nizam-ı âleme hem-dest-i vifak olabilsin…

Göldeki balina

Küçük bir gölde büyük bir balinanın sırtının açıkta kaldığını, bir iki kulaçta gölü bir uçtan öte uca kat ettiğini görsek hemen şuna hükmederiz: Bu balina bu göl için değil, okyanuslar için yaratılmıştır.

Benzeri bir şekilde insana baktığımızda onun ebed için yaratıldığı sonucuna ulaşırız. Şu dar dünya, insanın ruhunda yerleştirilen kabiliyetlerin sümbüllenmesine uygun değildir. Demek başka âleme gönderilecektir.

Bediüzzaman üstte bu manaya şöyle dikkat çeker: Abesiyet olmaması ve eşyanın hakikatlerinin sabit olması îma ediyor ki: Bu dar, sınırlı ve her bir lezzetinde çok arızaların yığılmasıyla dağınıklık ve çekişmeden hâli olmayan şu alçak dünya içinde insani kemalât yerleşmez. Belki geniş ve kimsenin kimseye zahmet vermeyeceği bir âlem lâzımdır. Ta insan hakkıyla sümbüllensin ve hallerine ve kemalâtına nizam vermekle, âlemin nizamına uygunluk sağlayabilsin.

Not:Dünyanın dar olduğunu ifade ettiğimizde bazılarının hatırına"Allah'ın arzı geniştir"âyeti gelebilir ve haklı olarak "Sizin böyle demeniz âyete ters değil mi?" denilebilir. Aslında dünya hem dardır, hem de geniştir. Bu konuda verilecek hüküm,