Muhâkemât Dersleri kitabının 519. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

O yönelim ise boyun eğmeyi tesis eder.

O boyun eğme, en kâmil nizama ulaştırır.

O en kâmil nizam dahi, hikmetin sırrından doğar.

Hikmetin sırrı ise abes bir şey olmamasını ve Sâni'in hikmeti eşyadaki zarafeti kendine şahit gösterir.

Öyle görülüyor ki, nübüvvetin olmama durumunda her şey abese irca olunacaktır. O zaman insan kendini boşlukta görecek, var oluş macerası bir yok oluşla bitecek ve bu insan ne kadar tekâmül de etse şu yeryüzünden bir karınca gibi silinip gidecektir.

İşte, eğer insanın hayvandan şu cihat-ı selâse ile olan temayüzünü derk edebildin; bizzarure netice veriyor ki:

Nübüvvet-i mutlaka, nev-i beşerde kutup, belki merkez ve bir mihverdir ki, ahvâl-i beşer onun üzerine deveran ediyor. Şöyle ki:

Cihet-i ûlâda dikkat et. Bak, nasıl sevkü'l-insaniyet ve meyl-i tabiînin adem-i kifayeti ve nazarın kusuru ve tarik-i akıldaki evhamın ihtilâtı, nasıl nev-i beşeri eşedd-i ihtiyaçla bir mürşid ve muallime muhtaç eder. O mürşid, peygamberdir…

İkinci cihette tedebbür et. Şöyle: İnsandaki lâyetanâhîlik ve tabiatındaki meylü't-tecavüz ve kuvâ ve âmâlindeki adem-i tahdid ve âlemdeki meylü'l-istikmalin dalı hükmünde olan insandaki meylü't-terakkinin semeresi hükmünde olan kamet-i nâmiye-i istidad-ı insanîsine intibak etmeyen, belki camid ve muvakkat olan kanun-u beşer ki, tedricen tecârüb ile hâsıl olan netâic-i efkârın telâhukuyla vücuda gelen o kavânîn-i beşer, şu semere-i istidadın çekirdeklerinin terbiye ve imdadına adem-i kifayetinin sebebiyle maddeten ve mânen iki âlemde saadet-i beşeri temin edecek, hem de kamet-i istidadının büyümesiyle tevessü edecek, zîhayat ve ebediye bir şeriat-ı ilâhiyeye ihtiyaç gösterir.

İşte, şeriatı getiren peygamberdir…

Nübüvvet hayatın ta merkezindedir

İnsanın hayvandan şu üç cihet ile olan üstünlüğü anlaşıldığında zorunlu olarak şu sonuca varılacaktır: Mutlak nübüvvet, insan türünde beşerin hallerinin kendi üzerinde deveran ettiği bir kutup, hatta merkez ve bir yörüngedir. Şöyle ki:

Birinci cihete dikkat et! Bak nasıl

- insanlık sevki ve tabiî meylin yetmemesi

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 519

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı