Muhâkemât Dersleri — Sayfa 520

- ve nazarın kusuru

- ve aklın yolunda vehimlerin karışması, nasıl insan nev'ini tam bir ihtiyaçla bir mürşit ve muallime muhtaç eder. O mürşit, peygamberdir.

İkinci cihette iyice düşün. Şöyle:

- İnsandaki sonsuza yönelik kabiliyet

- ve tabiatındaki tecavüz meyli

- ve kuvveleri ve emellerinde sınırlama olmayışı nübüvvete ihtiyaç hissettirir.

- Ayrıca bu insanda âlemdeki kemale ulaşma meylinin dalı hükmünde bir ilerleme meyli vardır. Tedricen denemeler ile elde edilen beşer kanunları ise bu insanî kabiliyetlerin büyüyen kametine uymaz. Fikirlerin neticelerinin birbirine katılımıyla vücuda gelen bu kanunlar

- donuktur

- ve geçicidir.

Bunlar gibi arızaları sebebiyle insandaki kabiliyet meyvesinin çekirdeklerinin terbiye ve imdadına yetmez. Bu durum, iki âlemde de maddeten ve manen beşer saadetini temin edecek, hem de kabiliyet kametinin büyümesiyle genişlenecek, canlı ve ebedi İlahi bir şeriata ihtiyaç gösterir.

İşte şeriatı getiren ise peygamberdir.

Din - kanun farkı

İnsanın mahiyet tarlasında hem iyilik tohumları, hem de kötülük tohumları vardır. Kötü tohumları yeşertmemek ve iyi tohumları sümbüllendirmek suretiyle insan iyi bir ahlaka sahip olur. Din, insandaki iyilik tohumlarını sulamakta ve hayattar kılmaktadır. Zaten kötü huylardan arınmak ve iyi huylarla donanmak ahlakın iki mühim esasıdır. Cimri değil cömert olmak, yalan değil doğru söylemek gibi davranışlar iyi ahlak olarak değerlendirilir. İnsanı bu iyiliklere sevk edecek en önemli saik, her şeyden önce dindir. Zira din, bütün kötü davranışları"günah", bütün iyi davranışları da"sevap"olarak bildirir. İnsanın tabiatında iyi ahlakın nüveleri mevcuttur. Din, bu nüveleri yeşertir ve geliştirir. Mesela insan fıtri olarak yalan söylemekten rahatsızlık duyar. Din, âyet ve hadislerle bunu takviye eder, kişiyi doğru söylemeye yönlendirir.

Beşerî terbiye sistemlerinin bu tarz bir günah ve sevap mülahazaları olmadığından, genelde kanun gücüyle ve eğitim faaliyetleriyle kötülüklerin önüne geçmeye, ayrıca mükâfatlarla iyiliklere sevk etmeye çalışırlar. Hâlbuki din, ahirette ceza ve mükâfat sistemi ile çok daha rahat bir şekilde kötülüklerden uzaklaştırır, iyiliklere teşvikte bulunur.