Muhâkemât Dersleri kitabının 52. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

Rivayet edilir ki, Cenab-ı Hak aklı yarattığında ona£"Bu tarafa gel">der, akıl gelir.£"Dön">der, akıl döner. Cenab-ı Hak buyurur ki,£"İzzetim ve celâlime yemin ederim ki, senden daha şerefli bir mahlûk yaratmadım. Seninle alır, seninle veririm.">

Akıldan hissesi ziyade olanlar, büyük bir nimete mazhar kılınmışlardır. Ebu Cuhayfe, Hazreti Ali'ye "Yanınızda, Rasulullahın size has kıldığı bir kitap var mı?" diye sorar. Hazreti Ali, şu manidar cevabı verir:£"Hayır, ancak Allah'ın Kitabı ve bir de Müslüman bir adama verilen fehim (anlama) var.">

Ham petrolden uçak benzinine, mum ışığından güneş ışığına kadar mertebeler olması misali, insanların akıllarında da mertebeler vardır. Uzaktan yakılan bir kibritle tutuşan uçak benzini gibi, bir kısım akıllara uzaktan bir işaret verilmesi kâfidir. Aklın bu üst mertebelerinde yer alan insanlar, başkalarının anlamadığını anlarlar, hissetmediklerini sezerler, onların bağlantı kuramadıkları şeylerde hayret verici bağlantılar kurarlar.

Nur suresinde geçen"Onun yağı, neredeyse bir ateş dokunmasa bile ışık verecek"âyeti, bir yönüyle bu tür akıllara işaret olarak görülmüştür. Âyetteki bu ifadeden hemen sonra gelen£"Nur üstüne nur">ise, bu akıllara gelen ilahi ilhamlara, tulûata işarettir. Yani, akıl, hadd-i zatında İlahi bir nur olmakla beraber, bu nura ilahi ilham parıltılarının gelmesi,£"Nurun alâ nur">olacaktır.

Göz penceresinden âlemi seyreden ruh, beyin merkezinden de gerçekleri temaşa eder. "Dil ne kadar tatma organıysa, beyin de o kadar düşünce organıdır." "Aklın vazifesi gerçekleri kavramaktır."

Beynin fonksiyonuna "tefekkür" adı verilir. Tefekkür, aklın çalışması ve fikir üretmesidir. Akıl bir makineye benzetilirse, tefekkür bu makinenin çalışması ve üretimde bulunmasıdır.

Aklın sınırı

Aklın bu kadar faziletlerinden bahisten sonra, biraz da onun sınırından bahsetmek yerinde olacaktır. Yoksa biraz methedilince başı bulutlara değen insan misali, akıl da bu kadar övgüden sonra kendini mutlak hakikatlerin ve salt gerçeklerin yanılmaz sahibi, her şeyin mi'yarı ve mizanı zannedebilir, bütün ihtilaflı

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 52

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı