Muhâkemât Dersleri — Sayfa 522

cihetten bakıldığında iyi ahlak tohumlarının yeşertilmesi, kötü ahlak tohumlarının ise yetişmesine fırsat vermemekten ibarettir. Sadece eğitimle de bu tohumları müsbet yönde yetiştirmek mümkün olur. Ama işin içine din de girerse çok daha etkili olur. Kaldı ki gayr-i Müslim dediğimiz kimselerin pek çoğunda şu veya bu dinin hayli tesirleri bulunmaktadır.

Dinin güzel ahlakı besleyen ve büyüten yönüne şu misalle bakabiliriz:

Her insan hem korkak hem de cesur olabilir. Bediüzzamanın şu ifadeleri, cesaret ve korkaklığın kaynağını bildirir:

"Her hakîki hasenat gibi cesaretin dahi menbaı, imandır, ubudiyettir. Her seyyiat gibi cebanetin dahi menbaı, dalalettir."

İman ve Allah'a kulluk, her türlü iyiliğin kaynağı olduğu gibi, cesaretin dahi kaynağıdır. Her türlü kötülük, küfür ve dalaletten geldiği gibi, korkaklık da aynı kaynaktan çıkmaktadır. Mü'minlerin cesareti ve kâfirlerin korkaklığı, özellikle savaşlarda çok açık bir şekilde görülmektedir. Mü'mini cesur yapan, temelde şu iki esastır.

1- "Onların ecelleri geldiğinde, bir an geri kalmazlar, öne de geçmezler"âyetinin bildirdiği"Ecel birdir, değişmez"gerçeği. Savaşta ön cephede olanla arka cephede olan, ölüme aynı uzaklıktadır. Hatta cephede olanla, evinde istirahat eden arasında ölüme uzaklık-yakınlık farkı yoktur. Niceleri vardır, pek çok savaşa girer, yatağında vefat eder. Niceleri de vardır, ilk defa savaşa katılır, hayatını orada kaybeder.

2-Mü'min için savaşta iki güzelden biri vardır: Ya şehitlik, ya zafer."Ölürsem şehidim, kalırsam gazi"diyen bir mü'min, böyle beklentileri olmayan bir kâfirden, elbette daha cesur olacaktır.

Ey birader! İşte sıra üçüncü cihete geldi. İyi tefekkür et. Şöyle:

Ahlâktaki ifrat ve tefrit ise, istidâdâtı ifsat ediyor. Ve şu ifsat ise, abesiyeti intaç eder. Ve şu abesiyet ise, kâinatın en küçük ve en ehemmiyetsiz şeylerinde mesâlih ve hikemin riayetiyle âlemde hükümfermalığı bedihî olan hikmet-i ilâhiyeye münâkızdır.