Muhâkemât Dersleri — Sayfa 523

Nübüvvet yoksa var oluş abes olur

Bediüzzaman,nübüvvete olan ihtiyacın üçüncü ciheti ni aslında üstte anlatmıştı. Daha sonra bir ve ikinci cihetlerin bir değerlendirmesini yapmıştı. Burada da o kısmın bir devamı olarak üçüncü ciheti şöyle değerlendirmektedir:

Ahlâktaki ifrat ve tefrit, kabiliyetleri bozar.

Şu bozma ise abesiyeti netice verir.

Şu abesiyet ise; kâinatın en küçük ve en ehemmiyetsiz şeylerinde maslahatlar ve hikmetlerin riayetiyle âlemde hüküm sürdüğü gayet açık olan İlahi hikmete aykırıdır.

Misal olarak konuşmada ifrat, tefrit ve vasata bakabiliriz.

Bazıları konuşmuş olmak için konuşur. Yeri geldiğinde yeterince konuşmak varken o hep konuşur, her yerde konuşur, her alanda konuşur. Bu durum konuşmada ifrattır. Bazıları ise hep susar. Konuşması gereken yerde de susar. Bu durum konuşmada tefrittir. Bazıları ise yerinde yeterince konuşur. Susması gereken yerde susmasını bilir. Bu durum konuşmada vasattır, yani istikametli haldir. Din bize bunun ölçülerini vermektedir. Mesela şu naslara bakalım:

"Kullarıma söyle, en güzel sözü söylesinler!"

"Ey iman edenler! Allah'tan korkun ve doğru söz söyleyin..."

"Onlar (o kâmil mü'minler) boş sözlerden yüz çevirirler."

"Allah'a ve ahiret gününe inanan, ya hayır söylesin ya da sussun!"

"Her duyduğunu nakletmesi kişiye yalan olarak yeter."

Vehim ve Tenbih:

"Meleke-i mârifet-i hukuk" dedikleri her fenalığın maddeten zararını ihsas ede ede ve efkâr-ı umumiyeyi ikaz etmekle hâsıl olan "meleke-i riayet-i hukuk" dedikleri emri, şeriat-ı ilâhiyeye bedel olarak dinsizlerin tasavvuru ve şeriatten istiğnâları bir tevehhüm-ü bâtıldır. Zira dünya ihtiyarlandı. Öyle bir şeyin mukaddimâtı da zâhir olmadı. Bilâkis, mehasinin