Muhâkemât Dersleri — Sayfa 524

terakkisiyle beraber mesâvî dahi terakki edip daha dehşetli ve aldatıcı bir şekle giriyor.

Evet, nasıl ki nevâmis-i hikmet, desâtir-i hükûmetten müstağni değildir. Öyle de, vicdana hâkim olan kavânîn-i şeriat ve fazilete eşedd-i ihtiyaçla muhtaçtır.

İşte, şöyle mevhume olan meleke-i tâdil-i ahlâk, kuvâ-yı selâseyi hikmet ve iffet ve şecaatta muhafaza etmesine kâfi değildir. Binaenaleyh insan bizzarure vicdan ve tabiatlara müessir ve nâfiz olan mizan-ı adalet-i ilâhiyeyi tutacak bir nebîye muhtaçtır.

Beşeri kanunlar yetmez, nebevi irşadlar lazım

Seküler sistem, ilahi olana müstağni durur, beşeri olana ise sahip çıkar. İlahi şeriata bedel olarak dinsizlerin "Bunu eğitimle hallederiz. Herkes kendi hukukunu bilirse ve her fenalığın maddeten zararını tam hissettirirsek kamuoyu uyanır. O zaman herkes herkesin hukukuna riayet melekesi kazanır" dedikleri durum ve şeriata ihtiyaç duymamaları bâtıl bir tevehhümdür. Zira dünya ihtiyarlandı. Öyle bir şeyin değil tamamı, öncüleri bile ortaya çıkmadı. Bilakis güzelliklerin ilerlemesiyle beraber çirkinlikler dahi ilerleyip daha dehşetli ve aldatıcı bir şekle girmektedir.

Nasıl ki hikmet kanunları, hükümet düsturlarından müstağni değildir. Yani sadece hikmet yetmez, hükümetle de bunların teyidi ve yaptırımı da gerekir. Sözgelimi herkese trafik kurallarını öğretmek yetmez. Uygulamada haddi aşanlar olduğunda hükümet eliyle bunun bir yaptırımı olmalıdır. Öyle de, insanlık âleminde vicdana hâkim olan şeriat ve fazilet kanunlarına kuvvetle bir ihtiyaç vardır.

İşte şöyle vehmi bir şey olan ahlâkı mutedil kılma melekesinin sadece bir bilgi olarak Ahlak derslerinde ve Vatandaşlık Bilgisi gibi derslerde verilmesi ahlakın mutedil olması için kifayet edemez. Dinden destek almayan böyle bir eğitim üç kuvveyi hikmet, iffet ve şecaatte korumaya yeterli değildir. Binaenaleyh insan zorunlu olarak, vicdana tesir ve tabiatlara nüfuz eden ilahi adalet terazisini tutacak bir Nebi'ye muhtaçtır.

İnsandaki üç kuvvenin itidali

İnsanda yer alan şehvet, gadab ve akıl kuvvelerinin ifrat ve tefrite yönlendirilmeyip vasat mertebede kullanılması Aristo'dan beri nazara verilen bir durumdur. Bediüzzaman bu kuvvelerin itidalli kullanımını İşaratu'l- İ'caz eserinde şöyle ele alır:

"Allah Teâlâ; halden hale çevrilen, ihtiyaçları olan ve tehlikelere maruz bulunan insan bedeninde ruhu yerleştirdiğinde, onun bedende devamı için üç kuvve bıraktı:

1- Menfaatleri cezbedici behimî kuvve-i şeheviye.

2- Zararları ve tahripkâr şeyleri def' edici hayvanî kuvve-i gadabiye.