Muhâkemât Dersleri kitabının 55. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

ışığına güvenip yol alanlar, gecedeki yıldızböceğine benzer. Aklını İlahi vahyin hakikatlerine ulaşmada vasıta yapanlar ise, bal arısına benzer. Gerçi bal arısının ışığı yoktur, fakat gündüzün ışığında yol aldığı için zahmetsiz ilerleyebilir.

Bediüzzaman Arabî Mesnevîde şöyle der:"Aklın sana bir bağdır. Gidebilmen nakilledir."Onun bu ifadesinde akıl, aynı kökten gelen ıkâle benzetilmiştir. Ayakları bağlı biri nasıl gidebilsin? Bu mahiyette olan kimsenin gerçeğe ulaşması İlahi vahiy ile mümkün olacaktır.

Dünyayı kâinatın merkezi ve hareketsiz kabul eden Batlamyus nazariyesinin bin yıldan fazla insanlar tarafından kabulü gösteriyor ki,"Akıllar yanılabilir. Görünen köy, kılavuz isteyebilir."

O kılavuz ise, âlemlerin Rabbinin bütün âlemlere bakan beyanı olan Kur'ân-ı Kerim'dir. Evet, Kur'ân-ı Kerim, Cenab-ı Hak'tan insanlığa İlâhî bir hitap ve gerçekleri gösteren semavî bir Kitaptır.

Hem de tahakkuk etmiş: Kur'ân'ın her bir tarafında intişar eden makâsıd-ı esasiye ve anâsır-ı asliye dörttür. Onlar da: İsbat-ı Sani-i Vâhid ve nübüvvet ve haşr-i cismanî ve adalettir.

Kur'ân'ın Dört Unsuru

Azot, karbon, oksijen ve hidrojen Allah'ın kudret sıfatından gelen tabiat kitabında dört temel unsur olup her tarafta bulunurlar. Bunun gibi, Allah'ın kelâm sıfatından gelen Kur'ân'da tevhid, nübüvvet, haşir ve adalet dört temel unsur olarak her tarafta bulunmaktadır.

Üstteki metinde sadece haşir demek yerine haşr-i cismanî denilmesi, İslam dünyasında bazı felsefî ekollerin ahireti ruhani bir hayat olarak görmelerine mukabildir. Dünyada insanı ruh ve beden olarak yaratan Allah, diğer âlemde de elbette bedeni ruha arkadaş yapacaktır.

Bediüzzaman'ın bu tasnifinde ibadet görülmemektedir. Kanaatimizce adalet kavramı ibadeti de içine alır. Şöyle ki:

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 55

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı