Muhâkemât Dersleri — Sayfa 561

Bu inceliklere riayeti onun o fende olan maharetine, melekesine ve ilmine delalet eder. Diğerinin ise, şu noktaları ihmal ettiği için sathiliğine ve taklit ettiğine delalet eder. Hâlbuki kelâm yine o kelâmdır.

Bunu toprağa atılan tohum misaliyle anlayabiliriz. Aynı tohumu biri tam da o tohuma uygun olan bir toprağa atar, bu onun o sahadaki maharetini gösterir. Bir başkası aynı tohumu çorak bir araziye atar, bu da onun o sahadaki cehaletini gösterir.

Siyak- sibak

Bu iki kavram için kısaca "Sözün evveline güzel bir netice, sonrasına iyi bir başlangıç olmasıdır" diyebiliriz. Günümüzde bu ikisi"Sözün bağlamı"şeklinde ifade edilmektedir.Siyak,"sözün gelişi, sevk edilişi" demektir.Sibak ise "sözün baş tarafı ile olan bağlantısı, sözün evvelinden, öncesinden gelen mana" gibi anlamlar ifade eder. Sibak ile sözün evveli, siyak ile de daha çok sözün ilerisi kastedilir. Yani bir kelamı doğru anlayabilmek için o kelamın evvel ve ahirine bakmak gerekir. Özellikle tefsir ilminde bu iki kavram sıkça karşımıza çıkar. Bir âyetin öncesine ve sonrasına bakmadan yalın olarak değerlendirmek zaman zaman yanlış anlamalara sebebiyet verebilmektedir. Misal olarak Kıyame Suresindeki şu duruma bakabiliriz:

"Onu söylemek için acele edip dilini kımıldatma.

Şüphesiz onu toplamak ve okumak bize aittir.

O halde, onu okuduğumuz zaman sen onun okunuşunu takip et.

Sonra onu açıklamak da bize aittir."

Bu âyetlerin açıklamasında genelde şu rivayete yer verilir: Hz. Peygamber, vahiy geldiği esnada âyetleri eksiksiz bir şekilde ezberlemek maksadıyla dilini oynatarak tekrar etmekteydi. Allah, bu âyetleri indirerek Onu rahatlattı.

Sûrenin bütünlüğü açısından baktığımızda, bu rivayetin burada kullanılması ve âyetlerin buna göre anlaşılması hiç de uygun görülmemektedir. Zira sûrenin tamamı kıyametle alâkalıdır ve bir buçuk sayfa tutan bu sûrede kıyamet çok muhteşem bir şekilde tasvir edilmektedir. Üstteki âyetler de yine bize kıyametten bir tablo sunarak bu tasviri çok daha etkili hale getirmektedir. Şöyle ki:

Sûrenin 13. âyetinde şöyle denilir:"O gün insana, yapıp yapmadığı ne varsa bildirilir."

Öyle görülüyor ki, üstteki âyetlerde geçen zamir, kıyâmette hesaba çekilen kimse ile alâkalıdır. Yani, diğer âlemde insana amel defteri verilir, korkusu sebebiyle süratle okurken dili sürçer. Ona"Onu söylemek için acele edip dilini kımıldatma"denilir. Çünkü vaadimiz gereği bütün amellerini cem etmek ve onları sana okumak bize