Muhâkemât Dersleri — Sayfa 563

Bu durum ilahi nizamın ezelî kelâmdan geldiğini ilân eder. Bu ilahi nizam iki âlemin saadetini kazandırır. Böyle bir mazhariyet ise yalnız o zamanın insanlarının değil, belki beşer nev'inin takati dışında bir durumdur. Ama kötü vehimlerin fıtrat gözünü çürüttüğü ve ayarlarını bozduğu kimse, bu gerçeği göremeyecektir.

Evrensel esaslar

Allah'ın dini belli bir kavme değil bütün insanlara gönderilmiştir, belli bir zamana değil bütün zamanlara hitap etmektedir. Bediüzzaman şöyle der:

"Kur'ânın düsturları, kanunları, ezelden geldiğinden ebede gidecektir. Medeniyetin kanunları gibi ihtiyar olup ölüme mahkûm değildir. Daima gençtir, kuvvetlidir."

Bazıları ilahi şeriatın 14 asır öncesine ait olduğunu söyleyerek günümüz meselelerinde referans olamayacağını zanneder. Aynı kimseler nedense günümüz Avrupa hukuk sisteminin esasları itibariyle milattan önceki Roma Hukukuna dayanmasını gayet normal karşılar!

Hâlbuki işin özü şudur: Yasalar başlıca iki şekildedir. Anayasa ve diğer kanunlar. Anayasanın maddeleri çok olmaz; ama o, genel esasları ve çerçeveyi belirler. Diğer yasalar ise, anayasaya ters düşmemek zorundadır.

İşte, İslam şeriatında Kur'ânın ve hadislerin bir kısım esasları anayasa hükmündedir. Bu esaslar çerçevesinde kıyamete kadar meydana gelecek tüm olaylara çözüm üretmek mümkündür. Âlimler içtihatlarıyla her yeni meseleye çözüm üretebilirler. Dolayısıyla İslam şeriatı bir kısım donmuş kanunlar manzumesi değildir, bütün yeni durumlara ve meselelere çözüm üretebilecek bir hareketliliğe ve dinamizme sahiptir.

Dördüncüsü: Onuncu Mukaddime'de geçtiği gibi, hem de ikinci nokta-yı itirazın cevabında da geleceği gibi şudur ki: Cumhurun istidad-ı efkârı derecesinde şeriatın irşad etmesidir. Şöyle ki:

Cumhurun âmîliği için, hakâik-i mücerredeyi, me'lûfları vasıta olmaksızın adem-i telâkkileri sebebiyle, müteşabihat ve teşbihat ve istiârât ile tasvir etmesidir.

Hem de fünûn-u ekvanda cumhurun, hiss-i zâhir sebebiyle hilâf-ı vakii zarurî telâkki etmekle beraber, mebâdi basamakları adem-i in'ikad ve tekemmülünden, mağlataların vartalarına düşmemek için, şeriat öyle