Muhâkemât Dersleri — Sayfa 572

Esaslardan hakikate

Bediüzzaman üstte esasları sıraladıktan sonra muhatabına şunları nazara verir:

Şu Mukaddimeler ile görüş alışverişinde bulun. Sonra da müfettişlik sıfatıyla nefsini tecrit et. Çevreye ait hayalleri ve zamanın giydirdiği vehim elbiselerini çıkart, çıplak ol. Uçsuz bucaksız olan zamanın şu asrın sahilinden içine gir. Ta saadet asrı olan adaya çık. İşte her şeyden evvel senin nazarına çarpacak ve tecelli edecek şudur:

Yalnız, yardımcısı yok, saltanatı söz konusu değil, tek bir şahıs; bütün âleme karşı meydana çıkar. Yer küreden daha büyük bir hakikati omuzuna almış. Bütün insanların saadetini garanti eden bir şeriata sahip. O şeriat, hakiki fenlerin ve ilahi ilimlerin özü olarak beşerin kabiliyetinin gelişmesi derecesinde genişlenip iki âlemde meyve vererek beşerin hallerini güya bir tek meclisin, bir tek zamanın ehli gibi tanzim eden muhteşem bir adaleti tesis eder.

Eğer o şeriatın kanunlarından sual edersen ki: "Nereden geliyorsunuz ve nereye gideceksiniz?" Sana şöyle cevap vereceklerdir: Biz kelâm-ı ezelîden gelmişiz. İnsanlığın selâmeti için ebed yolunda refakat için ebede gideceğiz. Şu fâni dünyayı geçtikten sonra, bizim şeklî olan irtibatımız kesilirse de maneviyatımız daima beşerin rehberi ve ruhanî gıdasıdır.

Zamanın giydirdiği vehim elbiseleri

Meseleleri sağlıklı değerlendirmede mekânın ve zamanın önemli bir yeri vardır. Mesela şimdiki Mısır'dan tarihteki Mısır'ı anlamaya çalışmak hiç de isabetli değildir. Çünkü o günün iklim şartları ve sosyal çevresi bugünün iklim şartları ve sosyal çevresinden çok farklıdır. İşte Hazreti Peygamberi ve devrini de değerlendirirken bugünden o güne bakmak değil, hayalen o güne gidip oradan bakmak lazımdır. Bu da çevreye ait hayallerden sıyrılmak ve zamanın bize giydirdiği vehim elbiselerini çıkartmakla mümkün olur.