Muhâkemât Dersleri kitabının 579. sayfası — Muhâkemât Dersleri bölümü. Yukarıdaki okuyucu bu sayfadan açılır; metin aşağıda basılı nüsha görünümüyle.

olunmaz olan hakkı ise; zihinlerin müşevveş olmaması için müphem ve mutlak bırakılmasıdır. Fakat hakikate telvih, remz ve îma etmek gerektir. Fikirler için kapıları açmak, girmeye davet etmek lâzımdır. Zaten Şeriat-ı Garra da öyle yapmıştır.

Dolayısıyla Kur'ânın fen bilimlerinde bir derece müphem ve mutlak bırakması tam bir irşad ve tam bir belâğatır, hidayetin ta kendisidir. Bunu irşada aykırı ve zıt tevehhüm etmek, ayrıca belağatçe kemalin ta kendisi olan şeyi noksan tahayyül etmek hakikati araştırmaya ve insafa bütün bütün aykırıdır.

Yâ eyyühe'l-hoto! Acaba senin zihn-i sakîminde belâgat o mudur ki;

- ezhanı tağlit

- ve efkârı teşviş

- ve muhitin müsaadesizliği

- ve zamanın adem-i i'dadından ezhan müstaid olmadıkları için ukule tahmil edilmeyen şeyleri teklif etmektir? Kellâ!

كَلِّمِ النَّاسَ عَلَى قَدَرِ عُقُولِهِمْ bir düstur-u hikmettir.

İstersen Mukaddimât'a müracaat et... Bâhusus Birinci Mukaddime'de iyi tefekkür et!

Eyyühe'l-hoto!

Bediüzzaman, bu şekilde gayet haksız olarak Kur'ân etrafında şüpheler uyandırmaya çalışan kimseye "Ey vahşi dağ adamı!" demekten kendini alamaz. Çünkü

- zihinleri yanıltmak,

- fikirleri karıştırmak

- ve çevrenin izin vermemesi

- ve zamanın hazır olmaması sebebiyle zihinlerin kabiliyetli olmadıkları şeyleri akıllara yüklemek belâğat olamaz.

Hâlbuki£"İnsanlara akılları seviyesinden konuş">şeklinde bir hikmet düsturu vardır. Mesela bilge bir profesörün üç yaşındaki çocuğa kuantum fiziğinden söz etmesi bilgeliğine leke düşürür. Çünkü kelâm bir cihetten konuşana bakarsa da çok cihetlerden muhataba bakar.

İşte bazı zevâhiri delil-i aklînin hilâfına göstermek olan üçüncü noktaya cevap: Birinci Mukaddime'de tedebbür et, sonra bunu da dinle ki:

Muhâkemât Dersleri — Sayfa 579

Muhâkemât Dersleri uygulamada, çevrimdışı