Muhâkemât Dersleri — Sayfa 58

Evet, intizam görünür ve kemâl-i vuzuh ile kendini gösterir. Sani'in vücud ve kast ve iradesine katiyen şehadet eden intizam-ı sanat, kâinatın her cihetinde boynunu kaldırarak her cânibinden lemeân eden hüsn-ü hilkati nazar-ı hikmete gösteriyor. Güya her bir masnû birer lisan olup Sani'in hikmetini tesbih ediyor ve her bir nev parmağını kaldırarak, şehadet ve işaret ediyor.

-Madem maksat budur

-ve madem kâinatın kitabından intizama olan rumuz ve işârâtını taallüm ediyoruz

-ve madem netice bir çıkar, teşekkülât-ı kâinat, nefsü'l-emirde nasıl olursa olsun bize bizzat taalluk etmez.

Hüsn-ü hilkat

Yaratılışta tam bir düzen ve güzellik hâkimdir. Kâinatta intizam kolayca görünür ve gayet açık bir şekilde kendini gösterir. Allah'ın varlığına, kasd ve iradesine kat'iyyen şehadet eden sanattaki intizam, kâinatın her cihetinde boynunu kaldırarak her taraftan parıldayan yaratılıştaki güzelliği hikmet nazarına gösteriyor. Güzel yapılmış her bir resmin hal diliyle ressamını övmesi misali, güya her bir ilahi sanat eseri birer dil olup Sâni'in hikmetini tesbih ediyor ve her bir nev' parmağını kaldırarak şehadet ve işaret ediyor. Bizler şehadet parmağımızı kaldırarak şehadette bulunuruz. Âlemdeki her bir sanat eseri de âdeta şehadet parmağını kaldırıp "Allah vardır ve birdir" diye şahitlik yapmaktadır.

Madem maksad budur, madem kâinat kitabından intizama olan remizleri ve işaretleri öğreniyoruz ve madem netice bir çıkar; kâinatın teşekkülü gerçekte nasıl olursa olsun, bize bizzât taalluk etmez.

Sözgelimi Allah âyette bildirdiği gibi"Gökleri bir direk olmaksızın bina etmiş ve yükseltmiştir."

Böyle değil de -faraza- direklerle yükseltmiş olsaydı bu durum yine Onun varlığına, kasd ve iradesine şehadet edecekti.

Fakat o meclis-i âlî-i Kur'ânî'ye girmiş olan kâinatın her ferdi, dört vazife ile muvazzaftır:

Birincisi: İntizam ve ittifak ile Sultan-ı Ezel'in saltanatını ilân...