Muhâkemât Dersleri — Sayfa 592

Birinci Maksad:

Evet; kâinattaki nizam-ı ekmel.. hem de hilkatteki hikmet-i tâmme.. hem de âlemdeki adem-i abesiyet.. hem de fıtrattaki adem-i israf.. hem de cemî fünûn ile sabit olan istikrâ-yı tâm.. hem de yevm ve sene gibi çok envâda olan birer nevi kıyâmet-i mükerrere.. hem de istidad-ı beşerin cevheri.. hem de insanın lâyetenâhi olan âmâli.. hem de Sâni-i Hakîm'in rahmeti.. hem de Resûl-i Sâdık'ın lisanı.. hem de Kur'ân-ı Mu'ciz'in beyanı.. haşr-i cismânîye sâdık şahitler ve hak ve hakikî bürhanlardır.

Haşrin delilleri

Gerçekleri beyan eden Kur'ân-ı Mübin, cismanî haşri en küçük bir şüpheye yer kalmayacak derecede izah etmiştir. Burada onun delillerini bir derece tefsir için birkaç maksat ve mevkıflarına işaret edilecektir.

Bediüzzaman burada haşir konusunu on cihetten gayet kısa ve özet olarak nazara vermektedir:

1- Kâinattaki en mükemmel nizam,

2- yaratılıştaki tâm hikmet,

3- âlemde abesiyet olmaması,

4- fıtrattaki israfsızlık,

5- bütün fenler ile sabit olan tüme varım,

6- gün ve sene gibi çok enva'da olan birer çeşit mükerrer kıyamet,

7- beşerin kabiliyet cevheri ve sonsuza açılan emelleri,

8- Sâni-i Hakîm'in rahmeti,

9- Sadık Resulün dili,

10- ve Kur'ân-ı Mu'ciz'in beyanı; cismanî haşre sadık şahitler, hak ve hakikî delillerdir.

Not:Bediüzzaman burada on ayrı başlık kullanmıştır, ama matbu nüshalarda bunun on bir olarak rakamlandırılmış olduğu görülmektedir. Dikkat edilirse matbu nüshalardaki metinde 4 ve 5 olarak verilen kısım aslında aynı konuyu anlatmaktadır. Bu ikisi birleşince üstteki başlıklarla birebir eşleşmektedir.

Mevkıf ve İşaret:

1- Evet, saadet-i ebediye olmazsa, nizam, bir suret-i zaife-i vâhiyeden ibaret kalır. Cemî mâneviyat ve revâbıt ve niseb hebâen gider. Demek, nazzâmı saadet-i ebediyedir.