Muhâkemât Dersleri — Sayfa 594

Adem-i abesiyet delili

Akıl, hikmet ve tümevarımın şehadetleriyle sabit olan yaratılışta abesiyet olmaması; cismanî haşirdeki ebedi saadete işaret, belki delalet eder. Zira yok olup gitmek, her şeyi abes eder.

Âlemde abes bir şeye rastlanmamıştır. Âlemin her tarafını göremediğimiz cihetle mikro âlem olan insana bakabiliriz. Tıb ilmi insanı her şeyiyle incelemekte, âdeta didik didik etmektedir. Yapılan bu çalışmalarda "İnsan vücudunda şu uzuv fazlalıktır, bir işe yaramamaktadır" denilememiştir. Benzeri bir durum yaşadığımız yer küre için de aynen geçerlidir. Her şey, o şeyin mahiyetine uygun olarak ve olması gereken ölçülerde ve miktarlarda yaratılmıştır. Gerçi şimdilik uzayı çok da fazla bilmiyoruz, ama en azından bildiğimiz kadarıyla da orada da her şey ideal boyutlardadır. Sadece güneşe bakmamız bunu anlamamız için yetecektir. Dünya sarayına takılan bir lamba misali olan güneş, dünyamızı hem aydınlatmakta hem de ısıtmaktadır. Dünyamıza yaklaşık yüz elli milyon km. mesafede olan güneş, bildiğimiz ve bilmediğimiz özellikleriyle âdeta "Yaratılışta bir abes yok! Her şey yerli yerinde ve olması gereken özelliklerdedir!" diye haykırmaktadır.

İşte hiç bir şeyde abes olmaması, ahiretin varlığını gerektirir. Yoksa her şey abes olacaktır!

4- Evet, fıtratta, ezcümle âlem-i suğrâ olan insanda, fenn-i menâfiü'l-âzânın şehadetiyle sâbit olan adem-i israf gösterir ki: İnsanda olan istidadât-ı mâneviye ve âmâl ve efkâr ve müyûlâtının adem-i israfını isbat eder. O ise, saadet-i ebediyeye namzet olduğunu ilân eder.

Evet, öyle olmazsa, umumen kurur, hebaen gider. Feyâ le'l-aceb!.. Bir cevher-i cihan-bahânın kılıfına nihayet derecede dikkat ve itina edilirse, hatta gubarın konmasından muhafaza edilirse, nasıl ve ne suretle o cevher-i yegâneyi kırarak mahvedecektir? Kellâ! Ona itina, onun hatırası içindir.

İnsan delili

İnsanın mahiyeti ahireti gerektirir. İnsan şu muhteşem âlemin bir fihristesidir, yani küçük bir âlemdir. Bu insanda, Anatomi ilminin şehadetiyle sabit olan israfsızlık, onda olan manevi kabiliyetlerin, emellerin, fikirlerin ve meyillerin israf edilmeyeceğini ispat eder. O ise, ebedi saadete aday olduğunu ilân eder.

Şayet öyle olmazsa bütün bu manevi kabiliyetler, emeller, fikirler ve meyiller kurur, boşa gider. Ne kadar da hayret verici! Cihan kıymetinde bir cevherin kılıfına nihayet derece dikkat ve itina edilirse, hatta tozların konmasından muhafaza edilirse,