Muhâkemât Dersleri — Sayfa 597

İstidat kabiliyet farkı

Üstteki metinde önce istidat nazara verilmekte, devamında bundan meydana gelen kabiliyetten söz edilmektedir. Buradan anlaşıldığı kadarıyla istidat daha genel, kabiliyet ise daha özeldir. Kabiliyet, dıştan gelen tesirleri alabilme gücü, kabul edebilme manasını taşır. Hâlbuki istidat, ruhta potansiyel olarak var olanı ifade eder. Mesela toprakta cam olmaya bir istidat vardır. Gerekli işlemler yapılır ve topraktan cam elde edilir. Camda ise suretleri alacak ayna olma kabiliyeti bulunmaktadır. Bu misali insana şöyle uygulayabiliriz: Doğan her çocuk dünyadaki bütün dilleri öğrenmeye istidatlıdır, kendisinde bu potansiyel bulunmaktadır. Ama bulunduğu çevre hangi dili konuşuyorsa onu alacaktır. Bu da onun kabiliyetidir, yani verilenleri alabilme yeteneğidir. Bu durumda istidat zaten var olanı, kabiliyet ise şartlara bağlı olarak meydana geleni ifade etmektedir.

8- Neam, Sâni-i Hakîm ve Rahmânü'r-Rahîm'in rahmeti ise, cemî niamı nimet eden ve nikmetlikten halâs eden ve kâinatı firâk-ı ebedîden hâsıl olan vaveylâlardan halâs eyleyen saadet-i ebediyeyi nev-i beşere verecektir. Zira şu her bir nimetin reisi olan saadet-i ebediyeyi vermezse, cemî nimetler nikmete tahavvül ederek, bizzarure ve bilbedahe ve umum kâinatın şehadetiyle sabit olan rahmeti inkâr etmek lâzım gelir.

İşte, ey birader! Mütenevvi olan nimetlerden yalnız muhabbet ve aşk ve şefkate dikkat et. Sonra da firâk-ı ebedî ve hicran-ı lâyezâlîyi nazara al. Nasıl o muhabbet, en büyük musibet olur! Demek hicran-ı ebedî, muhabbete karşı çıkamaz. İşte, saadet-i ebediye, o firâk-ı ebediyeye öyle bir tokat vuracak ki, adem-âbâd hîçâ-hîçe atacaktır.

Rahmet delili

Allah'ın -hava misali- her şeyi kuşatan bir rahmeti vardır. Her bir varlık o rahmet ile vücut sahasına gelmiş ve yine o rahmet ile hayatını devam ettirmektedir. Böyle bir rahmet elbette ebedi bir saadeti iktiza eder.

Ebedi saadet,

- her bir nimetin başı ve reisidir.

- Bütün nimetleri nimet eder ve azap haline gelmekten kurtarır.

- Kâinatı ebedî ayrılıktan hâsıl olan vaveylâlardan halâs eder.

Dolayısıyla Sâni'-i Hakîm ve Rahmanürrahîm'in rahmeti böyle bir nimeti insan nev'inden esirgemeyecektir. Zira ebedi saadeti vermezse, bütün nimetler azaba dönüşür. O zaman zaruri, bedihi olarak ve bütün kâinatın şehadetiyle sabit olan rahmeti inkâr etmek lâzım gelir. Çeşit çeşit olan nimetlerden yalnız muhabbet, aşk ve