Muhâkemât Dersleri — Sayfa 61

İşte bu cümleden olarak, Kur'ân'da yemin ile öne çıkmış olan ulvi ve süfli cirimler, tefekkürden gaflet edenleri daima ikaz ederler. Kur'ândaki yeminler, gaflet uykusuna dalanları asâ ile dürtüp uyandırma vazifesi görür.

Aslında her bir varlık değerlidir ve her bir varlık Allah'tan bize bir mektuptur. Fakat bunlar içinde Kur'ân'da kendisine yemin edilen varlıklar daha da dikkat çekicidir. Bu cümleden olmak üzere; güneş, ay, yıldızlar gibi gök cisimlerine, incir ve zeytin gibi nimetlere yemin edilmiştir. Mesela, bir âyette şöyle bildirilir:

"Hayır, yıldızların mevki'lerine yemin ederim. Bilirseniz, bu çok büyük bir yemindir."

Yıldızları uzaktan küçük birer parıltı olarak gören insan, dış görünüşe bakıp aldanmamalı, bazıları güneşimizden çok çok büyük olan yıldızların sırlarını bulmaya çalışmalıdır.

Tin sûresinin başında incire ve zeytine yemin edilir. Demek bunlar üstünkörü bakılıp geçilecek şeyler değildir. İnsan bu nimetler üzerinde derinden derine düşünmeli, araştırmalar yapmalıdır.

Şimdi tahakkuk etmiş, şu şöyledir. Öyleyse, şek ve şüphe etmemek lâzımdır ki, mu'ciz ve en yüksek derece-i belâgatta olan Kur'ân-ı mürşid, esâlib-i Arab'a en muvâfıkı ve tarik-i istidlâlin en müstakîm ve en vâzıhı ve en kısasını ihtiyar edecektir. Demek, hissiyat-ı âmmeyi tefhim ve irşad için bir derece ihtiram edecektir. Demek, delil olan intizam-ı kâinatı öyle bir vecih ile zikredecek ki, onlarca mâruf ve akıllarına me'nûs ola… Yoksa delil, müddeâdan daha hafî olmuş olur. Bu ise, tarik-i irşada ve meslek-i belâgata ve mezheb-i i'câza muhaliftir.

Delilin anlaşılır olması

Kur'ân-ı Kerim ilk muhatapları olan Araplara Allah'ın varlık delillerini anlatırken -mesela- şöyle der:

"Şimdi, bakmıyorlar mı deve nasıl yaratıldı?"

Âyette deve yerine faraza penguen denilseydi ilk muhatapları bundan bir şey anlamazlardı.

Her bir varlık Allaha bu şekilde şehadette bulunduğu aşikârdır. Dolayısıyla mu'cize ve en yüksek belâğat derecesinde olan Kur'ân-ı Mürşid, Arab üslûbuna