Muhâkemât Dersleri — Sayfa 63

Günümüzde, atomu bilmeyen avamdan kimselere atomlardan hareketle Allah'ın varlığını anlatmaya çalışmak da buna benzer bir durumdur.

Delilin müddeadan daha gizli olması, bir nevi "karanlıkta göz kırpma olayına" benzer. Elbette böyle bir istidlal faydalı olmayacak, delilden beklenen neticeyi vermeyecektir.

Mesela, eğer Kur'ân dese idi:

-"Yâ eyyühennas! Fezada uçan meczup ve misafir ve müteharrik olan küre-i zemine

-ve cereyanıyla beraber müstakarrında istikrar eden şemse

-ve ecrâm-ı ulviyeyi birbiriyle bağlayan câzibe-i umumiyeye

-ve feza-yı gayr-i mütenâhîde dal ve budakları münteşir olan şecere-i hilkatten, anâsır-ı kesîreden olan münasebât-ı kimyeviyeye nazar ve tedebbür ediniz; tâ Sâni-i âlem'in azametini tasavvur edesiniz.

-Veyahut, o kadar küçüklüğüyle beraber bir âlem-i hayvanât-ı hurdebîniyeyi istîâb eden bir katre suya aklın hurdebîni ile temaşa ediniz, tâ Sâni-i kâinat'ın her şeye kâdir olduğunu tasdik edesiniz."

Acaba, o hâlde

-delil müddeâdan daha hafî ve daha muhtâc-ı izah olmaz mı idi?

-Hem de onlarca muzlim bir şeyle, hakikati tenvir etmek

-veyahut onların bedahet-i hislerine karşı muğâlata-yı nefis gibi bir emr-i gayr-i mâkule teklif olmaz mıydı?

Hâlbuki i'câz-ı Kur'ân pek yüksek ve pek münezzehtir ki, onun safî ve parlak dâmenine ihlâl-i ifham olan gubar konabilsin.

Kur'ânın fen bilimleri yönünden bütün asırlara hitap etmesi

Kur'ânın şu âlemden bahsederken hemen her asırdaki insanların anlayabileceği ifadelerle anlatması çok harika bir durumdur. Durum böyleyken bazılarının sadece günümüze hitap eder bir üslûpla Kur'ânın anlatmasını beklemeleri belağattan nasipsizliktir. Mesela, eğer Kur'ân

-"Ey insanlar! Fezada uçan, cezbeye kapılmış, seyahat eden ve hareket halinde olan dünyaya

-ve hareketiyle beraber yörüngesinde karar kılmış güneşe

-ve gök cisimlerini birbiriyle bağlayan genel çekim kanununa

- ve sonsuz fezada dal ve budakları yayılmış olan yaratılış ağacından, pek çok elementlerden olan kimyevi ilişkilere dikkatle bakınız ve tefekkür ediniz; ta âlem'in Sâni'inin azametini tasavvur edesiniz.