Muhâkemât Dersleri — Sayfa 66

bahsedilmiştir. Rivayetlere göre, Hazreti Peygamber savaşa çıkarken nereye gideceğini söylemez, kinayeli ifadeler kullanırdı.

Hem de nasıl kelâmda bir kelime, istiâreye karîne-i mecazdır. Öyle de kelime-i vahide hükmünde olan kelâmullah'ın bir kısım âyâtı, sair ihvanının hakikat ve cevherlerine karîne ve rehnümâ ve komşularının kalplerindeki sırlara delil ve tercüman oluyorlar.

Elhâsıl: Bu hakikati pîş-i nazara getiremeyen ve âyetleri muvâzene ve doğru muhakeme edemeyen, meşhur Bektaşi gibi ki, namazın terkinde taallül yolunda demiş: "Kur'ân diyor لاَ تَقْرَبُوا الصَّلَوةَ ilerisine de hafız değilim." Nazar-ı hakikate karşı maskara olacaktır.

Karîne-i mecaz

Karine-i mecaz, sözün gerçek anlamında anlaşılmasına engel olan unsurdur. "Bir aslan gördüm" dediğimizde, bu hem hakikat hem de istiare yoluyla mecaz olabilir. Ama "Hamamda bir aslan gördüm" dediğimizde, kelâmdaki "hamamda" kısmı mecazen böyle dediğimize bir karine olur. Kur'ân âyetlerinde ve hadis-i şeriflerde pek çok mecazlar vardır. Buralarda kelimenin hakiki anlamda kullanılmadığına bazı karineler bulunur. Bu karineler, çeşitli şekillerde karşımıza çıkabilir. Bir kısmı aklî, bir kısmı örfî, bir kısmı daha başka şekillerde olabilir. Karşılıklı konuşma esnasında, muhatabımızın beden dili ve sesinin tonu da, kelâmının hakikat veya mecaz olduğuna kuvvetli bir karinedir.

Kur'ân'ın bütünlüğü

Bediüzzamanın£"kelime-i vahide hükmünde olan kelâmullah">ifadesi Kur'anın bütünlüğüyle alakalıdır.

Bektaşîye "Neden namaz kılmıyorsun?" diye sormuşlar. "Kur'ân£"Namaza yaklaşmayın">diyor demiş. "Âyetin devamını da oku" dediklerinde ise, "İlerisine hâfız değilim" diyerek işin içinden sıyrılmaya çalışmış. Âyetin devamında,£"sarhoş iken">kaydı yer almaktadır. Ayetin bu kısmını nazara almadan sadece ilk kısmıyla hüküm vermek, âyeti asıl mecrasından saptırmak olur.